मुंबई कोस्टल रोडवरील ‘जय हो’ ट्यूनवर फटका; बीएमसीने आदेश दिले
मुंबई ही शहरातल्या नाविन्यपूर्ण आणि आधुनिक उपाययोजनांसाठी प्रसिद्ध आहे. मात्र शहरातील रहिवाशांच्या जीवनमानाला बाधा न पोहोचता नव्या प्रयोगांची अंमलबजावणी करणे ही शहरासाठी मोठी जबाबदारी आहे. याच तत्त्वाचा विचार करून मुंबईत कोस्टल रोडवर एक अद्वितीय प्रयोग करण्यात आला. कोस्टल रोडच्या मरीन ड्राइव्ह बोगद्यातून ब्रिच कँडीपर्यंतचा मार्ग हंगेरियन तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने संगीत वाजणारा रस्ता म्हणून उभा केला गेला, ज्याला ‘मेलडी रोड’ असे नाव देण्यात आले.
या मेलडी रोडवरून वाहन चालवताना सुमारे 700 मीटर रस्त्यावरून ‘जय हो’ गाण्याची धून वाहते, आणि यातून प्रवाशांना अनोखा अनुभव मिळतो. हंगेरियन तंत्रज्ञानाच्या विशेष रिब्स किंवा पट्ट्यांमुळे रस्त्यावरून चालणाऱ्या वाहनांच्या चाकांच्या घर्षणावरून स्वर तयार होतात. या नवकल्पनेने सुरुवातीला प्रवाशांना मोठा आनंद दिला, तसेच शहरातील वाहतुकीस एक नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य प्रदान केले.
सुरुवातीला या प्रकल्पाचा उत्साह मोठ्या प्रमाणात पाहायला मिळाला. अनेक लोकांनी या मेलडी रोडवरून वाहन चालवताना गाण्याचा अनुभव घेतला, फोटो आणि व्हिडीओ सोशल मीडियावर शेअर केले. मुंबईकरांच्या मनोरंजनासाठी आणि प्रवासात थोडासा नवीन अनुभव देण्यासाठी हा प्रयोग खूपच नाविन्यपूर्ण ठरला. मात्र, या प्रयोगाची सुरुवात काहीच काळातच विवादास्पद बनली.
दरम्यान महिनाभरात रहिवाशांकडून अनेक तक्रारींना सुरुवात झाली. ब्रीच कँडी परिसरातील 650 पेक्षा जास्त कुटुंबांनी बीएमसीकडे औपचारिक तक्रारी सादर केल्या. रहिवाशांनी सांगितले की, वाहनांच्या चाकांच्या घर्षणामुळे निर्माण होणारा ध्वनी त्यांच्या दैनंदिन जीवनात अडथळा निर्माण करतो. आवाजामुळे खिडक्या उघडणे अवघड झाले आहे आणि घरातील वातावरणावर प्रतिकूल परिणाम होत आहे.
या तक्रारींवर लक्ष देताना बीएमसीने मुंबईच्या उत्तरेकडील म्युझिकल रोडची पाहणी करण्याचे निर्देश दिले. ब्रीच कँडीपासून ब्रिच कँडीपर्यंत रस्त्यावरील ध्वनी प्रदूषणाचे मूल्यांकन करण्यासाठी तांत्रिक असेसमेंट करण्याचे आदेश देण्यात आले. यात साऊंड लेव्हल मीटरच्या मदतीने आवाजाची तीव्रता मोजली जाईल आणि ती नियमावलीतील अधिकतम मर्यादेत येते की नाही, हे ठरवले जाईल.
ध्वनी डेसिबल स्टडी ही एक तांत्रिक प्रक्रिया आहे, ज्यामध्ये शहरातील आवाजाचे वातावरण निरीक्षण केले जाते. यात दिवसाच्या वेगवेगळ्या वेळा आणि वाहतुकीच्या वेगवेगळ्या परिस्थितींमध्ये ध्वनी किती तीव्र आहे, हे मोजले जाते. या अभ्यासामुळे राहिवाशांसाठी सुरक्षित आणि आरामदायक वातावरण सुनिश्चित करण्यासाठी आवश्यक बदल करता येतात.
बीएमसीच्या तांत्रिक असेसमेंटनंतरच पुढील निर्णय घेण्यात येणार आहेत. जर आवाजाची तीव्रता नियमावलीच्या मर्यादेपेक्षा जास्त आढळली, तर रस्त्यावर सुधारणा, प्रतिबंध किंवा शमन करण्याचे उपाय केले जातील. तसेच, रहिवाशांच्या दैनंदिन जीवनावर परिणाम होत असल्यास विशेष उपाययोजना करून आवाज कमी करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाईल.
‘जय हो’ गाण्यावर आधारित मेलडी रोड हा प्रयोग भारतातला पहिला असा मार्ग आहे, ज्यावरून वाहनांचे चाक वाजल्याने संगीताची धून ऐकायला येते. हे तंत्रज्ञान हंगेरियन संशोधनावर आधारित असून, वाहनांच्या गतीनुसार गाण्याची स्वररचना तयार होते. जेव्हा वाहन 70 ते 80 किमी/तास वेगाने चालते, तेव्हा गाण्याचा अनुभव प्रवाशांना सर्वात स्पष्ट होतो. या नाविन्यपूर्ण प्रयोगामुळे कोस्टल रोडवरून प्रवास करताना प्रवाशांना एक नवीन अनुभव मिळतो, आणि ही कल्पना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चर्चेत आली.
मात्र, रहिवाशांच्या तक्रारी लक्षात घेता बीएमसीने या प्रकल्पाच्या टिकाऊपणावर विचार सुरू केला आहे. ध्वनी प्रदूषणामुळे परिसरातील राहिवाशांचा दैनंदिन जीवनावर परिणाम होतो. आवाजामुळे मुलांचे शिक्षण, वृद्ध नागरिकांची विश्रांती आणि घरातील शांतता बाधित होते. त्यामुळे यावर योग्य निर्णय घेणे आवश्यक ठरले आहे.
बीएमसीच्या तांत्रिक असेसमेंटमध्ये साऊंड लेव्हल मीटर वापरून रस्त्यावरील आवाजाचे डेसिबल मोजले जातील. या अभ्यासात दिवसाच्या विविध वेळा, वाहनांच्या वेगानुसार आवाजाची तीव्रता आणि शहरी वातावरणातील ध्वनी स्तर यांचा समावेश असेल. अभ्यासाचे निकाल पाहून बीएमसी पुढील उपाययोजना करेल.
मुंबई रस्त्यावरून वाहणाऱ्या वाहनांमुळे निर्माण होणाऱ्या आवाजाची तीव्रता नियमावलीत ठरवलेल्या मर्यादेत येते की नाही, हे ठरवल्यानंतरच राहिवाशांच्या दैनंदिन जीवनात सुधारणा केली जाईल. जर नियमावलीपेक्षा आवाज जास्त आढळला, तर विशेष तंत्रज्ञानाद्वारे आवाज कमी करण्याचे उपाय केले जातील. तसेच रहिवाशांसाठी अधिक सुरक्षित आणि आरामदायक वातावरण तयार करण्यासाठी आवश्यक बदल केले जातील.
बीएमसीच्या या निर्णयामुळे मुंबईतील नाविन्यपूर्ण प्रकल्प आणि रहिवाशांचे हित यामध्ये संतुलन साधण्याचा प्रयत्न केला जाईल. तसेच, भविष्यातील प्रकल्पांसाठी रहिवाशांच्या अभिप्रायाला अधिक महत्त्व देऊन उपाययोजना करणे आवश्यक ठरेल.
मुंबई कोस्टल रोडवरील मेलडी रोडचा अनुभव प्रवाशांसाठी मनोरंजक ठरला, मात्र शहरी जीवनात संतुलन राखणे ही महत्त्वाची गरज आहे. बीएमसीच्या ध्वनी डेसिबल स्टडीमुळे या प्रकल्पाच्या भवितव्यासाठी योग्य दिशा ठरवली जाईल. भविष्यातील मार्गांवर असे नाविन्यपूर्ण प्रयोग करताना रहिवाशांच्या जीवनमानाचा विचार करणं आवश्यक ठरेल.
