भारतातील सर्वात वेगवान ट्रेन कोणती? ना वंदेभारत, ना राजधानी; सध्या चर्चेत ‘ही’ प्रीमियम एक्सप्रेस

भारतीय रेल्वे प्रवास हा देशातील सर्वसामान्य नागरिकांसाठी जीवनवाहिनी मानला जातो. देशाच्या कानाकोपऱ्यात जोडणारी रेल्वे व्यवस्था आता आधुनिक तंत्रज्ञान, वेगवान सेवा आणि प्रीमियम सुविधांच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. सध्या भारतात विविध मार्गांवर वेगवान ट्रेन चालवल्या जात आहेत. मात्र सर्वात वेगवान आणि प्रीमियम सेवा देणारी ट्रेन कोणती, यावर चर्चा सुरू झाली आहे. अनेकांना वाटते की Vande Bharat Express किंवा Rajdhani Express हीच सर्वात वेगवान ट्रेन आहे. परंतु प्रत्यक्षात ऑपरेशनल स्पीडच्या बाबतीत Tejas Express ही देशातील सर्वात वेगवान ट्रेन म्हणून ओळखली जाते.

तेजस एक्सप्रेस – भारतातील प्रीमियम कॉर्पोरेट ट्रेन

भारतातील पहिली कॉर्पोरेट शैलीतील ट्रेन म्हणून तेजस एक्सप्रेसला ओळखले जाते. या ट्रेनचे संचालन Indian Railway Catering and Tourism Corporation (IRCTC) करते. प्रवाशांना आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या सुविधा देण्याच्या उद्देशाने तेजस एक्सप्रेसची सुरुवात करण्यात आली होती.

तेजस एक्सप्रेसची पहिली सेवा 2019 मध्ये दिल्ली ते लखनऊ मार्गावर सुरू करण्यात आली. त्यानंतर 2020 मध्ये अहमदाबाद ते मुंबई सेंट्रल मार्गावर दुसरी सेवा सुरू झाली. या ट्रेनने अल्पावधीतच प्रवाशांमध्ये लोकप्रियता मिळवली. हवाई प्रवासासारखा आरामदायी अनुभव देणारी ट्रेन म्हणून तेजस एक्सप्रेस ओळखली जाते.

तांत्रिक वेग आणि प्रत्यक्ष परिचालन वेग

तांत्रिकदृष्ट्या तेजस एक्सप्रेसचा डिझाईन स्पीड सुमारे 200 किमी प्रति तास इतका आहे. मात्र सध्याच्या रेल्वे ट्रॅक आणि सिग्नलिंग प्रणालीच्या मर्यादांमुळे प्रत्यक्ष परिचालन वेग 160 किमी प्रति तास ठेवण्यात आला आहे.

तुलनेने पाहिल्यास वंदे भारत एक्सप्रेसचा डिझाईन स्पीड सुमारे 180 किमी प्रति तास आहे, तर प्रत्यक्षात ती 160 किमी प्रति तास वेगाने धावते. राजधानी एक्सप्रेसचा वेग सुमारे 130 ते 140 किमी प्रति तास डिझाईन स्पीड असून परिचालन वेग जवळपास 130 किमी प्रति तास आहे.

त्याचप्रमाणे शताब्दी एक्सप्रेसचा डिझाईन स्पीड 150 किमी प्रति तास असून परिचालन वेग 130 ते 150 किमी प्रति तास दरम्यान असतो. त्यामुळे सध्याच्या परिस्थितीत तेजस एक्सप्रेस ही भारतातील सर्वात वेगवान ऑपरेशनल ट्रेन मानली जाते.

बुलेट ट्रेन प्रकल्पाची प्रतीक्षा

भारतामध्ये सर्वाधिक वेगाने धावणारी ट्रेन म्हणून Mumbai–Ahmedabad High Speed Rail Project प्रकल्पाकडे पाहिले जाते. या प्रकल्पांतर्गत ट्रेनचा कमाल वेग सुमारे 350 किमी प्रति तास असणार आहे. मात्र या प्रकल्पाचे बांधकाम अद्याप सुरू आहे. प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर भारतातील रेल्वे प्रवासाचे चित्र बदलण्याची शक्यता आहे.

प्रीमियम सुविधांमुळे प्रवाशांचा प्रतिसाद

तेजस एक्सप्रेस केवळ वेगासाठीच नव्हे तर अत्याधुनिक सुविधांसाठी देखील लोकप्रिय आहे. या ट्रेनमध्ये प्रवाशांना हवाई प्रवासासारखा अनुभव देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

प्रत्येक प्रवाशाला स्वागत पेय दिले जाते. तसेच ऑनलाईन भोजन निवडीची सुविधा उपलब्ध आहे. वर्तमानपत्रे, मासिके, एलईडी स्क्रीन, यूएसबी चार्जिंग पोर्ट आणि मोफत वाय-फाय सुविधा प्रवाशांना दिल्या जातात.

ट्रेनमध्ये स्वयंचलित दरवाजे बसवण्यात आले आहेत. बायो-व्हॅक्युम शौचालय प्रणाली आणि आधुनिक सीसीटीव्ही सुरक्षा यंत्रणा यामुळे प्रवास अधिक सुरक्षित झाला आहे.

विलंब झाल्यास रिफंड देणारी पहिली ट्रेन

भारतीय रेल्वे इतिहासात तेजस एक्सप्रेस ही पहिली ट्रेन आहे जी विलंब झाल्यास प्रवाशांना रिफंड देण्याची सुविधा देते. ही प्रथा देशातील रेल्वे सेवेत नवकल्पना मानली जाते.

जर ट्रेन ठरलेल्या वेळेपेक्षा जास्त उशिरा धावली तर प्रवाशांना तिकीट शुल्क परत देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. यामुळे प्रवाशांमध्ये या ट्रेनबद्दल विश्वास वाढला आहे.

प्रवासी भारमान आणि आर्थिक कामगिरी

आर्थिक वर्ष 2025-26 च्या तिसऱ्या तिमाहीत तेजस एक्सप्रेसने सुमारे 50 कोटी रुपयांचा महसूल जमा केल्याची माहिती आहे.

दिल्ली–लखनऊ मार्गावर सुमारे 69 टक्के प्रवासी भारमान नोंदवण्यात आले. तर अहमदाबाद–मुंबई सेंट्रल मार्गावर जवळपास 100 टक्के प्रवासी भारमान दिसून आले.

यावरून तेजस एक्सप्रेसची लोकप्रियता आणि मागणी स्पष्ट होते. प्रीमियम सेवांमुळे उच्च वर्गातील प्रवाशांमध्ये या ट्रेनला विशेष पसंती मिळत आहे.

खाजगी भागीदारी मॉडेलचे यश

तेजस एक्सप्रेसला भारतातील रेल्वे क्षेत्रातील खाजगी भागीदारी मॉडेलचे यशस्वी उदाहरण मानले जाते. सरकार आणि खाजगी व्यवस्थापन यांच्या समन्वयातून ही सेवा सुरू करण्यात आली आहे.

प्रवाशांचा अनुभव सुधारण्यासाठी सतत तांत्रिक सुधारणा केल्या जात आहेत. ऑनलाईन बुकिंग प्रणाली, डिजिटल सेवा आणि ग्राहक अभिप्राय यंत्रणा यावर विशेष लक्ष दिले जात आहे.

भविष्यातील विस्ताराची शक्यता

तेजस एक्सप्रेसची लोकप्रियता लक्षात घेऊन इतर मोठ्या शहरांमध्येही या ट्रेनचा विस्तार करण्याचा विचार सुरू आहे. देशातील वाढती हायस्पीड रेल्वे मागणी लक्षात घेता अशा प्रीमियम ट्रेनची संख्या वाढवली जाऊ शकते.

रेल्वे क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, आगामी काळात भारतात सेमी हायस्पीड आणि हायस्पीड ट्रेन नेटवर्क वाढण्याची शक्यता आहे. तांत्रिक सुधारणा, ट्रॅक अपग्रेडेशन आणि सिग्नलिंग प्रणाली सुधारल्यास ट्रेनचा वेग आणखी वाढू शकतो.

भारतीय रेल्वे क्षेत्रातील बदलते चित्र

भारतीय रेल्वे आता पारंपारिक प्रवास व्यवस्थेतून आधुनिक प्रवास व्यवस्थेकडे वाटचाल करत आहे. प्रवाशांना सुरक्षित, वेगवान आणि आरामदायी प्रवास देण्यावर भर दिला जात आहे. Indian Railways प्रशासनाने भविष्यात हायस्पीड रेल्वे प्रकल्पांवर अधिक गुंतवणूक करण्याची योजना आखली आहे.

एकूणच पाहता, सध्या भारतातील सर्वात वेगवान ऑपरेशनल ट्रेन म्हणून तेजस एक्सप्रेस ओळखली जात आहे. वंदे भारत, राजधानी आणि शताब्दी एक्सप्रेस या लोकप्रिय ट्रेन असल्या तरी वेग आणि प्रीमियम सुविधांच्या बाबतीत तेजस एक्सप्रेस पुढे आहे.

भविष्यात हायस्पीड रेल्वे प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर भारतातील रेल्वे प्रवास अधिक वेगवान आणि आधुनिक होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

read also:https://ajinkyabharat.com/share-market-again-shocked-big-fall-in-bse-sensex-nse-nifty-50/