डोकेदुखी, झोपेचा अभाव आणि क्रॅम्प? मॅग्नेशियम कमतरतेचा इशारा तर नाही ना!

डोकेदुखी, झोप न लागणे आणि वारंवार स्नायूंमध्ये क्रॅम्प येणे — ही लक्षणे अनेकदा आपण दैनंदिन ताणतणाव, थकवा किंवा अपुरी झोप यामुळे होत आहेत, असे समजून दुर्लक्षित करतो. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, शरीरात एका महत्त्वाच्या खनिजाची कमतरता असल्यासही ही लक्षणे दिसू शकतात. ते खनिज म्हणजे मॅग्नेशियम. शरीरातील ३०० हून अधिक जैवरासायनिक प्रक्रियांमध्ये भूमिका बजावणारे हे पोषक तत्त्व मज्जासंस्था, स्नायू, हृदयाची गती आणि झोपेच्या गुणवत्तेसाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.

मॅग्नेशियमची भूमिका नेमकी काय?

मॅग्नेशियम हे शरीरातील मज्जातंतूंचे सिग्नलिंग, स्नायूंचे आकुंचन-विस्फारण, रक्तदाब नियंत्रण आणि हृदयाचे ठोके नियमित ठेवण्यास मदत करते. हे खनिज कॅल्शियमच्या क्रियेला संतुलित ठेवते. कॅल्शियममुळे स्नायूंमध्ये आकुंचन निर्माण होते, तर मॅग्नेशियम स्नायूंना शिथिल होण्यास मदत करते. त्यामुळे दोन्हींचे संतुलन बिघडल्यास स्नायूंमध्ये ताण, मुरगळणे किंवा रात्री पायात येणारे क्रॅम्प वाढू शकतात.

डोकेदुखी आणि मायग्रेनशी संबंध

दीर्घकालीन डोकेदुखी, विशेषतः मायग्रेन, कमी मॅग्नेशियम पातळीशी संबंधित असल्याचे काही अभ्यासांमध्ये दिसून आले आहे. मॅग्नेशियम रक्तवाहिन्यांचे कार्य संतुलित ठेवते आणि मेंदूमधील रासायनिक संदेशवहन नियंत्रित करते. त्याची कमतरता असल्यास नसा अधिक संवेदनशील होतात, ज्यामुळे डोकेदुखीची तीव्रता वाढू शकते.

झोपेचा अभाव आणि हार्मोन्स

तज्ज्ञांच्या मते, मॅग्नेशियम मेलाटोनिन या झोप नियंत्रित करणाऱ्या हार्मोनच्या निर्मितीवर परिणाम करते. तसेच ते पॅरासिम्पेथेटिक मज्जासंस्थेला सक्रिय करून शरीराला रिलॅक्स होण्यास मदत करते. त्यामुळे मॅग्नेशियमची कमतरता असल्यास झोप उडणे, रात्री वारंवार जाग येणे किंवा सकाळी थकवा जाणवणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

क्रॅम्प आणि स्नायूंचा ताण

रात्री झोपेत पायात गोळे येणे किंवा अचानक स्नायू आखडणे ही मॅग्नेशियम कमतरतेची सुरुवातीची लक्षणे असू शकतात. स्नायू पेशींमध्ये कॅल्शियम वाढल्यास आकुंचन वाढते, तर मॅग्नेशियम त्याला विरोध करून स्नायूंना शिथिल करते. हे संतुलन बिघडल्यास क्रॅम्प, चमका आणि स्नायूंचा ताण वाढतो.

कोणाला अधिक धोका?

काही विशिष्ट गटांमध्ये मॅग्नेशियम कमतरतेचा धोका जास्त असतो.

• मधुमेह असलेले रुग्ण

• जास्त कॅफिन किंवा अल्कोहोलचे सेवन करणारे

• पचनसंस्थेच्या समस्या असलेले

• दीर्घकाळ ताणाखाली असलेले

ताण वाढल्यास शरीरातून मॅग्नेशियमचे उत्सर्जन वाढते, ज्यामुळे स्थिती अधिक बिघडू शकते.

आहारातून कशी भरपाई करावी?

तज्ज्ञांच्या मते, पूरक गोळ्या घेण्याआधी आहार सुधारण्यावर भर देणे अधिक योग्य आहे. मॅग्नेशियमचे चांगले स्रोत म्हणजे भोपळ्याच्या बिया, बदाम, काजू, पालक, मसूर, राजमा, संपूर्ण धान्य, केळी आणि डार्क चॉकलेट. संतुलित आहार घेतल्यास नैसर्गिकरीत्या मॅग्नेशियमची पातळी सुधारू शकते.

लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका

वारंवार डोकेदुखी, झोप न लागणे आणि क्रॅम्प यांसारखी लक्षणे किरकोळ वाटली तरी ती शरीराच्या आतल्या कमतरतेची चिन्हे असू शकतात. त्यामुळे योग्य तपासणी करून कारण शोधणे महत्त्वाचे आहे. जीवनशैलीत बदल, संतुलित आहार आणि ताण कमी करण्याचे उपाय अवलंबल्यास ही समस्या बऱ्याच प्रमाणात कमी होऊ शकते.

(डिस्क्लेमर : या लेखात दिलेली माहिती सामान्य ज्ञानावर आधारित आहे. कोणतेही औषध किंवा पूरक आहार घेण्यापूर्वी वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.)

read also:https://ajinkyabharat.com/what-is-the-literature-required-for-2026-holika-puja/