होर्मुज खाडीत वाढता तणाव : अमेरिका-इराण संघर्षाने जागतिक व्यापार धोक्यात

पश्चिम आशियातील तणाव दिवसेंदिवस अधिक तीव्र होत असून होर्मुज खाडी हे जागतिक राजकारणाचे केंद्रबिंदू ठरले आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षाला आता जवळपास 20 दिवस पूर्ण झाले असून, या कालावधीत परिस्थिती अधिकच गंभीर बनली आहे. समुद्री मार्गावर निर्माण झालेल्या अडथळ्यांमुळे जागतिक तेल व गॅस पुरवठ्यावर मोठा परिणाम होताना दिसत आहे.

होर्मुज खाडीचे वाढते महत्त्व

जगातील सुमारे 20 टक्के तेल वाहतूक होर्मुज खाडी मार्गे केली जाते. त्यामुळे या मार्गावर कोणताही अडथळा निर्माण झाला तर त्याचा परिणाम केवळ संबंधित देशांपुरता मर्यादित राहत नाही, तर संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर होतो. सध्या इराणकडून या खाडीवर नियंत्रण वाढवण्यात आले असून, अनेक व्यापारी जहाजांना परवानगीशिवाय प्रवेश दिला जात नसल्याची माहिती समोर येत आहे.

अमेरिकेची अडचण वाढली

या संघर्षात अमेरिका मोठ्या अडचणीत सापडल्याचे चित्र दिसत आहे. सुरुवातीला आक्रमक भूमिका घेतलेल्या अमेरिकेला आता माघार घ्यावी लागत असल्याचे संकेत आहेत. इराणच्या किनाऱ्याजवळ तैनात केलेल्या युद्धनौका मागे घेण्याचा निर्णय घेतल्याने अमेरिकेची रणनीती बदलत असल्याचे स्पष्ट होते.

अमेरिकेकडून होर्मुज खाडी सुरक्षित करण्यासाठी अनेक प्रयत्न करण्यात आले. विविध देशांकडे मदतीचे आवाहनही करण्यात आले, मात्र कोणताही देश प्रत्यक्ष युद्धनौका पाठवण्यास तयार नसल्याचे दिसून आले. यामुळे अमेरिका एकाकी पडल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे.

समुद्रातून जमिनीवर युद्धाची दिशा

या संघर्षाची दिशा आता समुद्रातून जमिनीवरील महत्त्वाच्या प्रकल्पांकडे वळली आहे. विशेषतः तेल रिफायनरी आणि गॅस प्रकल्प हे लक्ष्य बनले आहेत. इराणने समुद्रात आपली मजबूत पकड दाखवल्यानंतर, अमेरिकेकडून जमिनीवरील हल्ल्यांची तीव्रता वाढवण्यात आली आहे.

कतारवर मोठा हल्ला

या संघर्षात कतार या देशालाही मोठा फटका बसला आहे. कतारमधील गॅस प्रकल्पावर इराणकडून करण्यात आलेल्या हल्ल्यामुळे प्रचंड नुकसान झाले आहे. प्राथमिक माहितीनुसार, या प्रकल्पाची दुरुस्ती करण्यासाठी किमान पाच वर्षांचा कालावधी लागू शकतो. ही घटना जागतिक ऊर्जा बाजारासाठी मोठा धक्का मानली जात आहे.

अब्जावधींचे नुकसान

या युद्धात अमेरिका अब्जावधी डॉलरचे नुकसान झाल्याची माहिती समोर येत आहे. अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे, युद्धनौका, फायटर विमाने आणि ड्रोन यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे. मात्र, इतक्या मोठ्या खर्चानंतरही अमेरिकेला होर्मुज खाडीवर नियंत्रण मिळवण्यात अपयश आले आहे.

आधुनिक शस्त्रास्त्रांचा वापर

या संघर्षात अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होत आहे. अमेरिकेकडून अपाचे हेलिकॉप्टर, फायटर जेट्स आणि ड्रोनचा वापर करून इराणी ठिकाणांवर हल्ले करण्यात आले. कमी उंचीवरून हल्ले करून नौसैनिक ठिकाणांना लक्ष्य करण्यात आले आहे.

अमेरिकेच्या दाव्यानुसार, इराणच्या मिसाईल ठिकाणांवर हजारो बॉम्ब टाकण्यात आले आहेत. विशेषतः अँटी-शिप क्रूझ मिसाईल प्रणाली नष्ट करण्यासाठी ही कारवाई करण्यात आली. या मिसाईलमुळे समुद्री व्यापाराला मोठा धोका निर्माण झाला होता, असा दावा अमेरिकेकडून करण्यात आला आहे.

इराणची भूमिका ठाम

या संपूर्ण संघर्षात इराण ठाम भूमिकेत असल्याचे दिसून येत आहे. होर्मुज खाडीवरील नियंत्रण, ड्रोन हल्ले आणि समुद्री मार्गावर नियंत्रण ठेवण्याच्या रणनीतीमुळे इराणने अमेरिकेसमोर मोठे आव्हान उभे केले आहे.

भारताला मर्यादित दिलासा

या तणावपूर्ण परिस्थितीत काही मोजक्या देशांच्या जहाजांना इराणकडून मार्ग देण्यात येत आहे. त्यामध्ये भारत याचाही समावेश असल्याची माहिती आहे. त्यामुळे भारताच्या ऊर्जा पुरवठ्यावर तात्पुरता दिलासा मिळाल्याचे मानले जात आहे.

जागतिक परिणाम

पुढील धोका कायम

सध्या परिस्थिती अत्यंत तणावपूर्ण असून, कोणत्याही क्षणी मोठ्या युद्धात रूपांतर होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. मध्य पूर्व परिसरातील स्थैर्य धोक्यात आले असून, जागतिक शक्तींचे लक्ष या भागाकडे लागले आहे.

अमेरिका-इराण संघर्षामुळे होर्मुज खाडी हे केंद्रस्थानी आले आहे. या संघर्षाचा परिणाम केवळ दोन्ही देशांपुरता मर्यादित न राहता संपूर्ण जगावर होत आहे. ऊर्जा पुरवठा, आर्थिक स्थैर्य आणि जागतिक शांतता या सर्वांवर या संघर्षाचे परिणाम दिसून येत आहेत. आगामी काळात परिस्थिती अधिक गंभीर होण्याची शक्यता असून, आंतरराष्ट्रीय समुदायाने तातडीने हस्तक्षेप करण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.

read also:https://ajinkyabharat.com/akolyat-khalbal-azad-chowk-lakhlaton-lahan-mulga-missing/