इस्रायलचा इराणवर पहाटे भीषण हल्ला; राष्ट्रपती भवनासह ३० ठिकाणे लक्ष्य
मध्यपूर्वेतील तणाव अखेर उघड युद्धात परिवर्तित झाला आहे. इस्रायलने इराणवर पहाटे भीषण क्षेपणास्त्र हल्ला चढवला असून सुमारे ३० महत्त्वाच्या ठिकाणांना लक्ष्य केल्याची माहिती समोर आली आहे. अमेरिकाने या कारवाईला धोरणात्मक पाठिंबा दिल्याचे वृत्त असून, संयुक्त मोहिमेमुळे परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे. इराणची राजधानी तेहरानसह अनेक शहरांमध्ये स्फोटांचे आवाज घुमले, आकाशात धुराचे प्रचंड लोट दिसू लागले आणि नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण पसरले.
‘शील्ड ऑफ जूडा’ ऑपरेशनची सुरुवात
इस्रायलने या लष्करी कारवाईला “शील्ड ऑफ जूडा” असे नाव दिल्याचे सांगितले जाते. पहाटेच्या सुमारास अचूक मार्गदर्शित क्षेपणास्त्रांद्वारे राष्ट्रपती भवन, गुप्तचर यंत्रणेचे मुख्यालय आणि काही लष्करी ठिकाणांवर हल्ले करण्यात आले. इराणी माध्यमांच्या अहवालानुसार, इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सच्या (IRGC) गुप्तचर विभागाला लक्ष्य करण्यात आले आहे. Islamic Revolutionary Guard Corps ही इराणमधील प्रभावशाली लष्करी संघटना मानली जाते.
हल्ल्यानंतर तेहरानच्या मध्यवर्ती भागात, जोम्हौरी परिसरात तसेच सरकारी इमारतींच्या आसपास स्फोट झाले. नागरिकांनी सोशल मीडियावर शेअर केलेल्या व्हिडिओंमध्ये ज्वाळा आणि धुराचे लोट स्पष्टपणे दिसत आहेत.
खामेनेई सुरक्षितस्थळी
या हल्ल्यानंतर इराणचे सर्वोच्च नेते Ali Khamenei यांना तातडीने सुरक्षित स्थळी हलविण्यात आल्याची माहिती समोर आली आहे. त्यांच्या निवासस्थानालाही लक्ष्य करण्यात आल्याची चर्चा आहे; मात्र अधिकृत पुष्टी अद्याप मिळालेली नाही. सुरक्षा यंत्रणांनी राजधानीत उच्चस्तरीय अलर्ट जारी केला आहे.
कोणत्या शहरांवर हल्ला?
मिळालेल्या माहितीनुसार खालील शहरांवर हल्ले झाले
तेहरान
कुम
तबरेज
करमनशाह
कराज
इस्फहान
या सर्व शहरांना सामरिक आणि धार्मिक महत्त्व आहे. विशेषतः कुम हे इराणचे प्रमुख धार्मिक केंद्र मानले जाते, तर इस्फहानमध्ये अणुसंशोधनाशी संबंधित सुविधा असल्याची चर्चा आहे.
एअरस्पेस बंद, इराकमध्येही अलर्ट
हल्ल्यानंतर इराणने आपले हवाई क्षेत्र पूर्णपणे बंद केले आहे. सर्व उड्डाणे स्थगित करण्यात आली आहेत. परिस्थितीचा परिणाम शेजारी देशांवरही झाला असून इराकनेही एअरस्पेस तात्पुरते बंद केल्याची माहिती आहे. प्रादेशिक पातळीवर मोठ्या युद्धाची शक्यता लक्षात घेऊन अनेक देशांनी आपल्या नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे.
ट्रम्प यांची भूमिका
या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी आक्रमक विधान केले आहे. “इराणवर पुढील चार दिवस कारवाई सुरू राहील,” असे त्यांनी अमेरिकन माध्यमांना सांगितल्याचा दावा आहे. बॅलिस्टिक मिसाइल कार्यक्रम आणि अणु करारातील मतभेद हा या संघर्षामागील प्रमुख मुद्दा असल्याचे ते म्हणाले.
इराण आणि अमेरिका यांच्यात अणु कराराबाबत दीर्घकाळ चर्चा सुरू आहे. मात्र बॅलिस्टिक मिसाइल प्रकल्प हा सर्वात मोठा वादाचा मुद्दा ठरला आहे. इराणने हा कार्यक्रम आपली ‘रेड लाइन’ असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
बॅलिस्टिक मिसाइल वाद
इराणचा बॅलिस्टिक मिसाइल कार्यक्रम प्रादेशिक सुरक्षेसाठी धोका असल्याचा आरोप अमेरिका आणि इस्रायलने सातत्याने केला आहे. दुसरीकडे इराणचा दावा आहे की, हा कार्यक्रम केवळ संरक्षणात्मक आहे. या मुद्द्यावर कोणताही तडजोडीचा मार्ग निघाला नाही. परिणामी तणाव वाढत गेला आणि अखेर लष्करी कारवाईपर्यंत परिस्थिती पोहोचली.
संभाव्य परिणाम
या हल्ल्यामुळे मध्यपूर्वेत व्यापक युद्ध भडकण्याची भीती आहे. iran कडून प्रतिहल्ल्याची शक्यता नाकारता येत नाही. इराणकडे बॅलिस्टिक मिसाइल्स, ड्रोन आणि प्रादेशिक प्रॉक्सी गटांची ताकद आहे. त्यामुळे इस्रायलवरील प्रत्युत्तर हल्ले होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
जागतिक बाजारपेठांवरही याचा परिणाम झाला आहे. कच्च्या तेलाच्या किमतीत चढ-उतार दिसत असून गुंतवणूकदारांमध्ये अस्थिरता वाढली आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघ आणि इतर आंतरराष्ट्रीय संघटनांनी संयम राखण्याचे आवाहन केले आहे.
भारतासाठी काय?
भारताचे iran आणि इस्रायल या दोन्ही देशांशी दीर्घकालीन आणि धोरणात्मक संबंध आहेत. ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने इराण भारतासाठी महत्त्वाचा ठरतो, कारण भारताच्या कच्च्या तेलाच्या गरजांपैकी मोठा हिस्सा मध्यपूर्वेतून भागवला जातो. इराणसोबतचे संबंध केवळ तेलपुरते मर्यादित नसून चाबहार बंदरासारख्या प्रकल्पांमुळे प्रादेशिक संपर्क आणि व्यापारासाठीही ते महत्त्वाचे आहेत.
दुसरीकडे, संरक्षण आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात इस्रायल हा भारताचा विश्वासार्ह आणि वेगाने विकसित होणारा भागीदार आहे. अत्याधुनिक ड्रोन, क्षेपणास्त्र प्रणाली, सायबर सुरक्षा आणि शेती तंत्रज्ञान या क्षेत्रांत इस्रायलने भारताला मोठी मदत केली आहे. त्यामुळे iran –इस्रायल संघर्ष तीव्र झाल्यास भारतासमोर राजनैतिक समतोल राखण्याचे आव्हान उभे राहू शकते. एका बाजूला ऊर्जा सुरक्षितता आणि प्रादेशिक हितसंबंध, तर दुसऱ्या बाजूला संरक्षण सहकार्य आणि सामरिक भागीदारी—या दोन्ही गोष्टी लक्षात घेऊन भारताला सावध, संतुलित आणि दूरदृष्टीने पावले उचलावी लागतील.
पुढील चार दिवस निर्णायक
माध्यमांच्या अहवालानुसार, पुढील चार दिवसांपर्यंत कारवाया सुरू राहू शकतात. जर तसे झाले, तर संघर्षाचा विस्तार होण्याची शक्यता अधिक आहे. या काळात iran ची प्रतिक्रिया, अमेरिकेची भूमिका आणि इस्रायलची रणनीती—हे तीन घटक निर्णायक ठरणार आहेत.
मध्यपूर्वेतील ही पहाट जगाला हादरवणारी ठरली आहे. सरकारी इमारती, गुप्तचर मुख्यालय, धार्मिक केंद्रे आणि सामरिक ठिकाणांवर झालेल्या हल्ल्यांमुळे परिस्थिती अत्यंत तणावपूर्ण आहे. राजनैतिक तोडगा निघाला नाही, तर हा संघर्ष दीर्घकाळ चालू शकतो. जग श्वास रोखून पुढील घडामोडींकडे पाहत आहे.
