Omraje Nimbalkar : ‘ईव्हीएममध्ये घोळ असता तर मी निवडून आलो असतो का?’; उद्धव सेनेचे खासदारच वेगळ्या भूमिकेत
ईव्हीएम मशीनमधील कथित घोळ हा गेल्या काही वर्षांपासून राज्यातील तसेच राष्ट्रीय राजकारणातील सर्वाधिक चर्चेचा मुद्दा ठरला आहे. लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकांनंतर पराभूत झालेल्या अनेक पक्षांनी ईव्हीएमवर संशय व्यक्त केला. काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी तर मतदान प्रक्रियेतील कथित गडबडीवर सातत्याने टीका केली आहे. उद्धव ठाकरे गटाकडूनही अनेकदा ईव्हीएमविरोधात आवाज उठवण्यात आला. मात्र याच पक्षाचे धाराशिवचे खासदार ओमराजे निंबाळकर यांनी ईव्हीएमबाबत वेगळीच भूमिका मांडत पक्षालाच अस्वस्थ केल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात रंगली आहे.
“घोळ असता तर मी खासदार कसा?”
काही दिवसांपूर्वी माध्यमांशी बोलताना खासदार निंबाळकर यांनी थेट प्रश्न उपस्थित केला – “जर ईव्हीएममध्ये खरोखरच घोळ होत असतील, तर मी खासदार कसा निवडून आलो?” त्यांच्या या विधानाने राजकीय वातावरण ढवळून निघाले. त्यांनी पुढे म्हटले की, लोकसभेतील प्रत्येक जागा पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासाठी महत्त्वाची होती. “जर ईव्हीएममध्ये फेरफार शक्य असते, तर मला पराभूत करणे अवघड नव्हते. मी निवडून आलो, याचा अर्थ यंत्रणा पूर्णपणे बिघडलेली नाही,” असा दावा त्यांनी केला.
एका बाजूला संजय राऊत यांच्याकडून ईव्हीएमविरोधात आक्रमक भूमिका घेतली जात असताना, पक्षातीलच खासदाराने वेगळा सूर लावल्याने उद्धव सेनेसमोर संभ्रमाची परिस्थिती निर्माण झाल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे.
जिल्हा परिषद निवडणुकीतून पुन्हा चर्चेत
दरम्यान, जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर मतदान करताना निंबाळकर यांनी ईव्हीएम संदर्भात ‘त्रिसूत्री’ मांडली. “आपण जर सतत यंत्रणेविषयी अविश्वास दाखवला, तर सामान्य नागरिकांचा लोकशाहीवरील विश्वास डळमळीत होईल,” असे ते म्हणाले. निवडणूक प्रक्रियेत पारदर्शकता राखण्यासाठी कार्यकर्त्यांनी काही गोष्टी काळजीपूर्वक तपासाव्यात, असे आवाहन त्यांनी केले.
ईव्हीएम घोळ टाळण्यासाठी ‘त्रिसूत्री’
निंबाळकर यांनी सुचवलेले तीन उपाय पुढीलप्रमाणे –
१. मॉक पोलची काटेकोर तपासणी :
मतदान सुरू होण्यापूर्वी निवडणूक अधिकारी ५० मतांचा मॉक पोल घेऊन दाखवतात. त्या वेळी प्रत्येक मत योग्य चिन्हावरच नोंदले जात आहे का, हे प्रतिनिधींनी नीट तपासावे.
२. मशीन रिसेट व लॉक प्रक्रिया :
मॉक पोल संपल्यानंतर मशीन पूर्णपणे रिसेट झाली आहे का, याची खात्री करावी. मशीन लॉक केल्यानंतर त्यात फेरफार होऊ शकत नाही, असा त्यांचा दावा आहे.
३. सीरियल नंबरची नोंद :
मतदान प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर ईव्हीएम मशीन सील करताना त्यावरील सीरियल नंबर अचूकपणे नोंदवून ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. हा क्रमांक प्रत्येक मशीनसाठी वेगळा आणि ओळख पटवणारा असतो. मतदान केंद्रावर सील करण्याच्या वेळी अधिकाऱ्यांसमोर तसेच उमेदवारांच्या प्रतिनिधींच्या उपस्थितीत हा नंबर लिहून घेतल्यास पारदर्शकता वाढते.
त्यानंतर मतमोजणीच्या दिवशी जे मशीन उघडले जाते, त्यावरील सीरियल नंबर पूर्वी नोंदवलेल्या क्रमांकाशी जुळतो का, हे तपासल्यास कोणत्याही प्रकारच्या अदलाबदलीची शंका दूर होऊ शकते. या साध्या पण प्रभावी प्रक्रियेमुळे मतदान व्यवस्थेवरील विश्वास अधिक दृढ होतो. तसेच कार्यकर्ते आणि उमेदवारांनी सजग राहून ही पडताळणी केल्यास अनावश्यक वाद टाळता येतात आणि निवडणूक प्रक्रिया अधिक पारदर्शक व विश्वासार्ह बनते.
“ही तीन गोष्टी प्रामाणिकपणे पाळल्या, तर ईव्हीएममध्ये घोळ होण्याची शक्यता नाही. आणि कोणी प्रयत्न केला तरी तो लगेच उघड होईल,” असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
मग घोळ होतो कसा?
ईव्हीएमऐवजी बोगस मतदान ही अधिक गंभीर समस्या असल्याचे निंबाळकर यांनी नमूद केले. “एकाच ठिकाणी ५००-६०० मतांचे एकगठ्ठा मतदान होते. बाहेरील जिल्ह्यांतून बोगस मतदार आणले जातात. निवडणूक आयोगाने अशा प्रकरणांत गुन्हे नोंदवले आहेत,” असा दावा त्यांनी केला. त्यामुळे लक्ष ईव्हीएमवर न देता प्रत्यक्ष मतदान प्रक्रियेतील गैरप्रकार रोखण्यावर केंद्रित करावे, असे ते म्हणाले.
पक्षातील अंतर्गत मतभेद?
उद्धव ठाकरे गटाकडून EVM विरोधात सातत्याने आक्रमक भूमिका घेतली जात असताना, खासदार निंबाळकर यांची ही भूमिका वेगळी असल्याने अंतर्गत मतभेद अधोरेखित होत असल्याची चर्चा आहे. काही कार्यकर्त्यांनी मात्र निंबाळकर यांच्या वक्तव्याचे समर्थन केले आहे. “लोकशाही व्यवस्थेवर विश्वास ठेवणे गरजेचे आहे,” असे त्यांचे मत आहे.
लोकशाहीवरील विश्वासाचा प्रश्न
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, ईव्हीएमवरील वाद हा केवळ तांत्रिक मुद्दा नसून लोकशाहीवरील विश्वासाशी संबंधित आहे. निवडणुका हा लोकशाहीचा पाया असल्याने त्याविषयी निर्माण होणारा संशय धोकादायक ठरू शकतो. त्यामुळे सर्व पक्षांनी एकत्र येऊन प्रक्रियेतील पारदर्शकता वाढवण्यावर भर द्यावा, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
EVM विषयी सुरू असलेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर खासदार ओमराजे निंबाळकर यांनी मांडलेली भूमिका चर्चेचा विषय ठरली आहे. पक्षश्रेष्ठींच्या भूमिकेपेक्षा भिन्न मत व्यक्त करत त्यांनी निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकतेवर भर दिला आहे. आता त्यांच्या या वक्तव्यावर पक्षांतर्गत कोणती भूमिका घेतली जाते आणि विरोधकांकडून काय प्रतिक्रिया येते, याकडे राज्याचे लक्ष लागले आहे.
