मुस्लीम देशांमध्ये Desert असूनही परदेशातून का मागवतात रेती? सौदी अरब, UAE आणि कतारचे उदाहरण

आखाती प्रदेशातील मुस्लीम देशांमध्ये विशाल Desert क्षेत्रे असूनही, या देशांना परदेशातून रेतीची आवश्यकता का भासते, हा प्रश्न अनेकांना गोंधळात टाकतो. सौदी अरब, संयुक्त अरब अमिरात (UAE) आणि कतारसारख्या देशांमध्ये नैसर्गिक वाळवंट असले तरी, त्यांच्या आधुनिक बांधकाम प्रकल्पांच्या मागणीनुसार स्थानिक वाळू अपुर्या ठरते. या देशांच्या वेगाने बदलणाऱ्या शहरीकरणाच्या, मेगा प्रोजेक्ट्सच्या आणि गगनाला भिडलेल्या इमारतींच्या गरजांसाठी विशेष गुणवत्तेची काँक्रीट तयार होण्यास योग्य वाळू आवश्यक आहे.

Desert स्थानिक रेतीचा कण अत्यंत सुक्ष्म आणि गोलसर स्वरूपाचा असतो. या कणांची रचना अशी असल्यामुळे ते सिमेंट किंवा इतर बांधकाम साहित्यांसोबत प्रभावीपणे चिकटून राहत नाहीत. परिणामी, या रेतीपासून तयार होणारे काँक्रीट अपेक्षित मजबुती मिळवू शकत नाही. विशेषतः उंच इमारती, मोठे पूल, मेट्रो प्रोजेक्ट्स, फ्लायओव्हर आणि भव्य पायाभूत सुविधा उभारण्यासाठी जे काँक्रीट लागते, त्यासाठी मजबूत आणि टिकाऊ बांधकाम साहित्याची गरज असते. वाळवंटातील रेतीचा वापर केल्यास अशा संरचनांची दीर्घकालीन स्थिरता धोक्यात येऊ शकते, कारण ही रेती भार सहन करण्यास सक्षम नसते.

याउलट, बांधकामासाठी योग्य मानली जाणारी वाळू प्रामुख्याने नदी, समुद्रकिनारा किंवा खडकांपासून तयार झालेली असते. या वाळूचे कण थोडे खरबरीत आणि कोनीय असतात, ज्यामुळे ते सिमेंटशी उत्तम प्रकारे बांधले जातात आणि मजबूत काँक्रीट तयार होते. त्यामुळेच आधुनिक अभियांत्रिकी प्रकल्पांमध्ये अशाच प्रकारच्या वाळूचा वापर अनिवार्य ठरतो. सौदी अरब, संयुक्त अरब अमिरात आणि कतारसारख्या देशांमध्ये भलेही Desertचा विस्तार प्रचंड असला, तरी त्या रेतीचा उपयोग उच्च दर्जाच्या बांधकामासाठी मर्यादितच आहे.

याच कारणामुळे या देशांना ऑस्ट्रेलिया, आग्नेय आशिया आणि इतर भागांतून उच्च दर्जाची बांधकाम वाळू आयात करावी लागते. औद्योगिक दृष्ट्या ही Desert  वाळू अधिक मजबूत, टिकाऊ आणि सुरक्षित मानली जाते. मेगा प्रोजेक्ट्स, गगनचुंबी इमारती आणि आधुनिक शहरांच्या उभारणीसाठी आवश्यक असलेली गुणवत्ता केवळ आयात केलेल्या वाळूमधूनच साध्य होऊ शकते. म्हणूनच, Desert असूनही परदेशातून वाळू मागवणे ही या देशांची गरज बनली आहे.

सौदी अरबचे प्रकल्प आणि वाळूची मागणी

सौदी अरबच्या व्हिजन 2030 अंतर्गत विविध महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प राबवले जात आहेत.

• निओम सिटी: स्मार्ट सिटी प्रकल्प, जिथे गगनाला भिडलेल्या इमारती, स्वच्छ ऊर्जा केंद्रे आणि आधुनिक पायाभूत सुविधा बांधल्या जात आहेत.

• द लाईन प्रकल्प: रेषेत रचलेले शहर, जे अत्याधुनिक टिकाऊ बांधकामासाठी विशेष काँक्रीट आणि उच्च गुणवत्तेची वाळू वापरते.

• रेड सी प्रोजेक्ट आणि किद्दिया: पर्यटक व पर्यटन उद्योगासाठी तयार केलेले मेगा प्रकल्प, जिथे मोठ्या प्रमाणावर संरचनात्मक मजबूत वाळूची आवश्यकता आहे.

या प्रकल्पांसाठी स्थानिक वाळू अपुरी आणि बांधकामासाठी अनुपयुक्त असल्यामुळे सौदी अरबला ऑस्ट्रेलिया, यूएसए आणि इतर देशांमधून वाळू आयात करावी लागते. 2023 मध्ये सौदी अरबने ऑस्ट्रेलियातून सुमारे 1.4 लाख डॉलर मूल्याची नैसर्गिक बांधकाम योग्य वाळू खरेदी केली होती.

उंच इमारतींमध्ये परदेशी वाळूचे योगदान

सौदी अरबची बुर्ज खलिफा ही जगातील सर्वात उंच इमारत आहे, आणि तिच्या बांधकामात स्थानिक वाळूचा वापर केला गेला नाही. बुर्ज खलिफाच्या बांधकामासाठी हजारो टन स्टील, लाखो लिटर काँक्रीट आणि विशेष प्रकारची ऑस्ट्रेलियातून आयात केलेली वाळू वापरण्यात आली. ही वाळू उच्च टिकाऊपणा, सिमेंटशी उत्तम चिकटणारे कण आणि इमारतीच्या उंचीला अनुकूल असल्यामुळे ही निवड करण्यात आली होती.

UAE आणि कतार: वाळू आयातीचे उदाहरण

UAE आणि कतार देखील याच समस्येशी झुंजत आहेत.

• दुबई आणि अबूधाबीमध्ये वेगाने बदलणारी स्कायलाईन, आर्टिफिशियल आयलँड्स, समुद्री किनार्यावरील प्रकल्पांसाठी मोठ्या प्रमाणावर समुद्री आणि परदेशी वाळू वापरली जाते.

• पाम जुमैरा सारख्या कृत्रिम बेट प्रकल्पांसाठी स्थानिक वाळू अपुरी ठरते.

• उच्च दर्जाच्या काँक्रीटसाठी विशेष प्रकारची कठीण वाळू आवश्यक असते, जी स्थानिक Desert रेती देऊ शकत नाही.

जागतिक वाळू संकट

संयुक्त राष्ट्रांच्या पर्यावरण कार्यक्रमानुसार, दरवर्षी जगात सुमारे 50 अब्ज टन वाळू खनन केली जाते. ही नैसर्गिक संपत्ती अनियंत्रित पद्धतीने वापरल्यामुळे:

• नद्यांच्या प्रवाहात बदल,

• जैवविविधतेचे नुकसान,

• पर्यावरणीय अस्थिरता,

• समुद्र किनाऱ्याच्या नाशाचे धोके वाढले आहेत.

वाढत्या वाळूच्या मागणीमुळे अनेक देश मॅन्युफॅक्चर्ड सँड (कृत्रिम वाळू) आणि काँक्रीट कचऱ्याचा पुनर्वापर यावर काम करत आहेत. सौदी अरब आणि UAE देखील अशा पर्यायांचा अभ्यास करत आहेत, ज्यामुळे भविष्यातील बांधकामासाठी पर्यावरणपूरक वाळूचा पुरवठा सुनिश्चित केला जाऊ शकतो.

परदेशातून वाळू मागवण्याची गरज का आहे?

• स्थानिक वाळूच्या गुणधर्मामुळे ती उच्च दर्जाच्या बांधकामासाठी अनुपयुक्त आहे.

• मोठ्या प्रकल्प, पुल, मेट्रो, आर्टिफिशियल बेट आणि गगनाला भिडलेल्या इमारतींसाठी विशेष प्रकारची कठीण आणि सिमेंटशी चांगली चिकटणारी वाळू आवश्यक आहे.

• त्यामुळे सौदी अरब, UAE आणि कतारला ऑस्ट्रेलिया आणि इतर देशांमधून वाळू आयात करावी लागते.

जरी आखाती प्रदेशात विशाल Desert असले तरी, उच्च दर्जाच्या बांधकामासाठी स्थानिक वाळू अपुरी ठरते. सौदी अरब, UAE आणि कतारच्या मेगा प्रकल्पांसाठी आयात केलेली वाळू ही अत्यावश्यक आहे. जागतिक वाळू संकट, पर्यावरणीय परिणाम, आणि वाढती मागणी लक्षात घेऊन, या देशांनी कृत्रिम वाळू व पुनर्वापर प्रकल्पांवर काम सुरू केले आहे. त्यामुळे भविष्यात वाळूची कमतरता नियंत्रित करता येईल, आणि पर्यावरणपूरक बांधकाम शक्य होईल.

read also:https://ajinkyabharat.com/pakistan-eager-to-make-friendship/