अरबपती मुलगा ओसामा बिन लादेन दहशतवादी कसा बनला? अल-कायद्याची स्थापना कशी झाली?
जगातील सर्वात धोकादायक आणि क्रूर दहशतवाद्यांपैकी एक, ओसामा बिन लादेन हे नाव ऐकलेलेच असेल. 9/11 हल्ल्याचा मास्टरमाइंड म्हणून ओळखला जाणारा लादेन हा ‘मोस्ट वाँटेड टेररिस्ट’ म्हणून अमेरिकेत आणि जगभरात शोधला जात होता. त्याच्या कारवायांमुळे हजारो लोकांचा जीव गेला आणि अनेक देशांमध्ये दहशतवादाविषयी जागरूकता निर्माण झाली. चला, ओसामा बिन लादेनच्या आयुष्याचा सविस्तर आढावा घेऊया आणि समजून घेऊया की अरबपती मुलगा असतानाही तो दहशतवादी कसा झाला आणि अल-कायद्याची स्थापना कशी झाली.
ओसामा बिन लादेनचे बालपण आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी
ओसामा बिन लादेनचा जन्म 1957 मध्ये सौदी अरेबियातील जेद्दाह येथे झाला. तो यमनी बांधकाम व्यावसायिक मोहम्मद बिन लादेन यांच्या घरात जन्मला, जे सौदीच्या तत्कालीन राजघराण्याशी जवळचे होते. मोहम्मद बिन लादेन यांच्या ‘बिन लादेन ग्रुप’ने मक्का-मदीना येथील मशिदींच्या नूतनीकरणाचे मोठे प्रकल्प हाताळले होते. त्यामुळे ओसामा बिन लादेनला मुलोपयोगी काळापासूनच श्रीमंतीचा अनुभव मिळाला आणि आर्थिक दृष्ट्या त्याला कोणतीही कमतरता नव्हती.
1968 मध्ये ओसामा बिन लादेनच्या वडिलांच्या निधनानंतर, फक्त 13 वर्षांच्या लादेनला आणि त्याच्या भावांना तब्बल 300 मिलियन डॉलर (सुमारे 19 अब्ज रुपये) संपत्ती वारसात मिळाली. या अपार संपत्तीच्या माध्यमातून त्याने आर्थिकदृष्ट्या मजबूत पाया तयार केला आणि नंतर दहशतवादाच्या कारवायांसाठी निधी गोळा करण्यास सुरुवात केली. या निधीचा उपयोग अल-कायदा संघटनेच्या विस्तारासाठी, प्रशिक्षण शिबिरे उभारण्यासाठी आणि जागतिक पातळीवर दहशतवादी हल्ल्यांसाठी करण्यात आला. आर्थिक संसाधने मिळाल्यामुळे लादेनला आपल्या कट्टरविचारांना प्रत्यक्ष कारवायांमध्ये रूपांतरित करण्याची संधी मिळाली.
दहशतवादाकडे वळण्यामागचे कारण
ओसामा बिन लादेनचे कट्टरपंथाकडे वळणे धार्मिक नेते शेख अब्दुल्लाह आजम यांच्या संपर्कामुळे घडले. आजम इस्लामिक जगातील परदेशी हस्तक्षेपाविरोधी विचार मांडत असे आणि त्याच्या भाषणांत इस्लामिक राष्ट्रांना स्वातंत्र्य राखण्याचे, इस्लाम धर्माला त्याच्या मूळ स्वरूपात परत आणण्याचे तसेच जिहाद करण्याचे संदेश दिले जात. या विचारांनी लादेनवर खोल प्रभाव टाकला. तरुण वयातच त्याने या विचारांना आत्मसात केले आणि कट्टरपंथाच्या दिशेने पावले टाकली. पुढे या प्रभावाखालीच त्याने अल-कायदा संघटनेची स्थापना करून जागतिक पातळीवर दहशतवादाचा मार्ग अवलंबला, ज्यामुळे तो जगातील सर्वात धोकादायक दहशतवाद्यांपैकी एक झाला.
अल-कायद्याची स्थापना
1980 च्या दशकात, अफगानिस्तानातील मुजाहिदीन विद्रोही गटांनी सोव्हिएत युनियन आणि अफगाण सेनेविरुद्ध युद्ध सुरू केले. लादेन पाकिस्तानच्या पेशावरमध्ये पोहोचला आणि अफगाण लढवय्यांना सौदीकडून आर्थिक मदत पुरवण्यास सुरुवात केली. यावेळी त्याने अरब आणि अफगाण लोकांसाठी ‘द बेस’ नावाचा गट स्थापन केला, जो नंतर अल-कायद्या संघटनेचा पाया ठरला.
1989 मध्ये सोव्हिएत संघाला अफगानिस्तानातून बाहेर काढल्यानंतर, ओसामा बिन लादेन सौदी अरेबियात परतला. येथे तो अल-कायद्याच्या जागतिक विस्तारासाठी निधी गोळा करण्यास लागला. त्याने अल-कायद्याचे मुख्यालय अफगानिस्तानात स्थापन केले, तर संघटनेचे सदस्य जगभरातील 35 ते 60 देशांमध्ये पसरले होते. सौदी अरेबिया आणि कुटुंबीयांनी अनेकदा त्याला हद्दपार केले, तरीही लादेनने आपल्या दहशतवादी नेटवर्कला मजबुती दिली. या काळात त्याने प्रशिक्षण शिबिरे उभारली, जागतिक पातळीवरील हल्ल्यांचे आराखडे तयार केले आणि आर्थिक स्रोतांचा प्रभावी वापर करून अल-कायद्याला जागतिक संघटनेमध्ये रूपांतरित केले.
प्रमुख दहशतवादी कारवाया
1993 मध्ये अमेरिकेतील वर्ल्ड ट्रेड सेंटरवर ट्रक बॉम्ब हल्ला केला; 6 जणांचा मृत्यू, शेकडो जखमी.
1996 मध्ये अमेरिकन दबावामुळे लादेन सुदानहून हाकलला गेला; अफगानिस्तानात स्थलांतरित होऊन जिहादाची घोषणा केली.
1998 मध्ये केनिया आणि तंजानियातील अमेरिकी दूतावासावर बॉम्ब हल्ले; 224 जणांचा मृत्यू.
2001 मध्ये 11 सप्टेंबर हल्ला – न्यूयॉर्कमधील ट्विन टॉवर्स आणि पेंटागॉनवर हल्ला, 3000 हून अधिक मृत्यू.
अमेरिकेचा पाठलाग आणि मृत्यू
9/11 च्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर अमेरिकेने ओसामा बिन लादेनला जगातील मुख्य दहशतवादी म्हणून घोषित केले. या हल्ल्यात हजारो लोकांचा जीव गेला होता, त्यामुळे अमेरिकेला त्याच्यावर त्वरित कारवाई करणे आवश्यक झाले. ओसामावर शोध घेण्यासाठी अनेक गुप्त ऑपरेशन राबवले गेले, ज्यात विशेष दल, खुफिया यंत्रणा आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य यांचा समावेश होता. अखेर, २०११ मध्ये पाकिस्तानच्या अबोटाबाद येथे अमेरिकन गुप्तहेरांनी ओसामा बिन लादेनला शोधून ठार मारले, ज्यामुळे अल-कायद्याचे नेतृत्व आणि जागतिक दहशतवादावर मोठा धक्का बसला.
अरबपती कुटुंबातील मुलगा असूनही ओसामा बिन लादेनने कट्टरधार्मिक विचारांनी प्रभावित होऊन, आर्थिक साधनांचा वापर करून अल-कायद्याची स्थापना केली. त्याच्या कारवायांनी संपूर्ण जगाला धोक्यात टाकले आणि दहशतवादाविरुद्ध जागतिक मोहीम सुरु झाली. लादेनच्या जीवनकथेने दाखवले की, धन, सामाजिक स्थान किंवा कौटुंबिक प्रतिष्ठा हीच गोष्ट व्यक्तीच्या नैतिक आणि सामाजिक मार्गदर्शनासाठी पुरेशी नाही; विचारसरणी आणि सामाजिक-सांस्कृतिक प्रभावांमुळे एखादी व्यक्ती जगावर घातक परिणाम करू शकते.
