पुरुषांना बंदी, फक्त महिलांनाच प्रवेश; केरळमधील ‘अट्टुकल पोंगल’ उत्सवात नेमकं काय घडतं?
केरळ हे भारताच्या दक्षिणेकडील निसर्गरम्य आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध राज्य म्हणून ओळखले जाते. अरबी समुद्रकिनारा, हिरव्यागार बॅकवॉटर, नारळाची झाडे आणि शांत डोंगररांगा यामुळे केरळला ‘देवभूमी’ किंवा ‘God’s Own Country’ असेही म्हटले जाते. साक्षरतेच्या उच्च दरासाठी प्रसिद्ध असलेले हे राज्य शिक्षण, आरोग्य आणि सामाजिक विकासाच्या बाबतीत देशात आघाडीवर आहे. कथकली, मोहिनीअट्टम यांसारख्या पारंपरिक कला, आयुर्वेदिक उपचारपद्धती आणि विविध सण-उत्सव केरळच्या सांस्कृतिक वैभवाची साक्ष देतात. ओणम, विषू आणि अट्टुकल पोंगल यांसारखे उत्सव राज्याच्या परंपरा आणि सामूहिक ऐक्याचे प्रतीक आहेत. पर्यटन, मसाल्यांचे उत्पादन आणि समुद्री व्यापार यांमुळे केरळची अर्थव्यवस्था मजबूत असून देश-विदेशातील पर्यटकांना हे राज्य नेहमीच आकर्षित करत असते.
भारत हा विविध परंपरा, श्रद्धा आणि सांस्कृतिक वैविध्याने नटलेला देश आहे. प्रत्येक राज्यात, प्रत्येक जिल्ह्यात वेगवेगळ्या परंपरा आणि वैशिष्ट्यपूर्ण सण-उत्सव साजरे केले जातात. बहुतेक सणांमध्ये स्त्री-पुरुषांचा समान सहभाग असतो. मात्र, केरळमधील एक असा अनोखा उत्सव आहे, जिथे पुरुषांना प्रवेश नसतो आणि लाखो महिला एकत्र येऊन सामूहिक शक्तीचे दर्शन घडवतात. हा उत्सव म्हणजे Attukal Pongala.
हा उत्सव केरळमधील Thiruvananthapuram (तिरुअनंतपुरम) येथे असलेल्या Attukal Bhagavathy Temple येथे साजरा केला जातो. जगातील महिलांचा सर्वात मोठा धार्मिक मेळावा म्हणून या उत्सवाची ओळख आहे. 2009 साली या उत्सवाची नोंद Guinness World Records मध्ये झाली होती. त्या वर्षी तब्बल 25 लाख महिलांनी एकाच दिवशी धार्मिक विधींमध्ये सहभाग घेतला होता.
अट्टुकल पोंगल म्हणजे नेमकं काय?
‘पोंगल’ हा तांदूळ, गूळ आणि नारळापासून बनवला जाणारा पारंपरिक गोड नैवेद्य आहे. अट्टुकल पोंगल हा दरवर्षी मल्याळम महिन्यातील ‘कुंभम’ (फेब्रुवारी-मार्च) मध्ये साजरा होणारा 10 दिवसांचा उत्सव आहे. पौर्णिमेच्या दिवशी येणारा नववा दिवस ‘पोंगल दिन’ म्हणून विशेष साजरा केला जातो.
या दिवशी लाखो महिला मंदिर परिसरात, रस्त्यांवर आणि मोकळ्या जागांमध्ये मातीच्या भांड्यांत पोंगल तयार करतात आणि तो देवीला अर्पण करतात. हा केवळ धार्मिक विधी नसून महिलांच्या सामूहिक श्रद्धेचे आणि एकतेचे प्रतीक मानला जातो.
फक्त महिलांसाठीच का?
अट्टुकल पोंगलचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हा उत्सव केवळ महिलांसाठी असतो. विविध वयोगट, सामाजिक स्तर, शैक्षणिक आणि व्यावसायिक पार्श्वभूमीतील महिला या दिवशी एकत्र येतात.
या दिवशी:
महिला स्वतः चुली तयार करतात
एकाच रांगेत बसून पोंगल शिजवतात
देवीच्या स्तुतीगीतांत सहभागी होतात
पुरुषांना या दिवशी मंदिर परिसरात प्रवेश दिला जात नाही. केवळ पुजारी, मंदिर व्यवस्थापक आणि सुरक्षा कर्मचारी यांनाच मर्यादित स्वरूपात परवानगी असते. महिलांना त्या दिवशी घरगुती जबाबदाऱ्यांपासून मुक्त ठेवले जाते, जेणेकरून त्या पूर्णपणे धार्मिक विधीत सहभागी होऊ शकतील.
उत्सवाची सुरुवात कशी होते?
उत्सवाची सुरुवात ‘अडुप्पुवेट्टु’ नावाच्या विशेष विधीने होते. या विधीत मुख्य पुजारी मंदिराच्या आत ‘पंडारायदुप्पु’ (विशेष चुल) पेटवतात. हा विधी पौर्णिमा आणि पूरम नक्षत्राच्या शुभ योगावर आधारित असतो.
मुख्य पुजाऱ्यांच्या संकेतावर लाखो महिला एकाच वेळी चुली पेटवतात. मंदिर परिसर आणि शहरातील अनेक रस्त्यांवर हजारो लहान चुली एकत्र पेटल्याचे दृश्य अत्यंत भव्य आणि अद्भुत असते. वातावरणात खिरीचा सुगंध आणि देवीच्या भजनांचा नाद दरवळत असतो.
आध्यात्मिक वातावरण आणि परंपरा
पोंगल शिजत असताना देवीची कथा ‘कन्नकी चरितम्’ गायली जाते. या कथेला स्थानिक परंपरेत विशेष महत्त्व आहे. श्रद्धाळू महिला अत्यंत भक्तिभावाने या कथेला ऐकतात.
संध्याकाळी मुख्य पुजारी मंदिराच्या गाभाऱ्यातून पवित्र पाणी आणि फुले उंचावरून शिंपडतात. त्यानंतर विधीची सांगता होते. हजारो चुलींच्या प्रकाशात आणि मंत्रोच्चारात तयार होणारे हे दृश्य एक अद्वितीय आध्यात्मिक ऊर्जा निर्माण करते.
गिनीज बुकमध्ये नोंद
2009 साली केरळमधील Attukal Pongala उत्सवाने इतिहास घडवला. त्या वर्षी तब्बल 25 लाखांहून अधिक महिलांनी एकाच दिवशी अट्टुकल भगवती मंदिर परिसरात एकत्र येत देवीला पोंगल अर्पण केला. महिलांचा इतक्या मोठ्या प्रमाणावर झालेला सहभाग हा अभूतपूर्व मानला गेला आणि त्याची नोंद अधिकृतपणे Guinness World Records मध्ये करण्यात आली. महिलांच्या सर्वात मोठ्या धार्मिक मेळाव्याचा हा जागतिक विक्रम ठरला. या विक्रमामुळे अट्टुकल पोंगलला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष ओळख मिळाली आणि जगभरातील संशोधक, पर्यटक तसेच माध्यमांचे लक्ष या अनोख्या उत्सवाकडे वेधले गेले. केवळ धार्मिक विधी म्हणून नव्हे, तर महिलांच्या सामूहिक शक्ती, श्रद्धा आणि सांस्कृतिक एकतेचे भव्य प्रतीक म्हणून या उत्सवाची ख्याती पसरली. आजही हा सोहळा लाखो महिलांना एकत्र आणत जागतिक स्तरावर प्रेरणादायी ठरत आहे.
वाहतूक आणि प्रशासनाची तयारी
उत्सवाच्या दिवशी तिरुअनंतपुरम शहरात विशेष वाहतूक व्यवस्था केली जाते. पार्किंगवर निर्बंध लादले जातात. प्रशासन, पोलीस आणि स्वयंसेवक मोठ्या प्रमाणावर तैनात असतात. लाखो महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी आरोग्य शिबिरे, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था आणि स्वच्छता सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातात.
महिलांच्या सामूहिक शक्तीचे प्रतीक
अट्टुकल पोंगल हा केवळ धार्मिक कार्यक्रम नाही; तो महिलांच्या सामूहिक शक्ती, श्रद्धा आणि सांस्कृतिक एकतेचे प्रतीक आहे. या दिवशी सामाजिक भेद विसरून सर्व महिला एकत्र येतात. श्रीमंत-गरीब, शिक्षित-अशिक्षित, ग्रामीण-शहरी असा कोणताही भेदभाव येथे दिसून येत नाही.
पुरुषांना प्रवेशबंदी असलेला आणि केवळ महिलांसाठी समर्पित असलेला अट्टुकल पोंगल हा भारतातील एक अद्वितीय उत्सव आहे. लाखो महिला एकत्र येऊन देवीला पोंगल अर्पण करतात आणि सामूहिक श्रद्धेचे दर्शन घडवतात.
केरळमधील Attukal Bhagavathy Temple येथे साजरा होणारा हा उत्सव महिलांच्या सामर्थ्याचा, परंपरेचा आणि सांस्कृतिक वैभवाचा भव्य सोहळा आहे. श्रद्धा, एकता आणि आध्यात्मिक ऊर्जा यांचे अनोखे मिश्रण असलेला हा उत्सव दरवर्षी लाखो महिलांना एकत्र आणतो—आणि जगालाही आश्चर्यचकित करतो.
