अमेरिका-इस्रायल-इराण युद्ध : प्रचंड नुकसान होऊनही बाजी अजून इराणच्या हातात? संपूर्ण समीकरण समजून घ्या
मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या संघर्षाने जागतिक राजकारण पुन्हा एकदा ढवळून निघाले आहे. Iran, United States आणि इस्रायल यांच्यातील तणाव आता उघड युद्धाच्या स्वरूपात समोर आला आहे. या संघर्षाला आता आठवडा उलटला असून दोन्ही बाजूंनी जोरदार हवाई हल्ले, क्षेपणास्त्र प्रहार आणि लष्करी कारवाया सुरू आहेत.
या युद्धात सर्वाधिक नुकसान इराणचे झाल्याचे चित्र समोर येत आहे. राजधानी Tehranसह अनेक शहरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात पायाभूत सुविधा उद्ध्वस्त झाल्याच्या बातम्या आहेत. इस्रायल आणि अमेरिकेच्या हवाई हल्ल्यांमुळे इराणच्या लष्करी तळांना आणि शस्त्रसाठ्यांना मोठा फटका बसला आहे.
मात्र या सर्व असूनही अनेक लष्करी विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की या संघर्षातील अंतिम बाजी अजूनही इराणच्या हातात असू शकते. कारण या युद्धामागे असलेले खरे कारण केवळ हवाई हल्ले नाहीत, तर इराणचा अणुऊर्जा कार्यक्रम आणि उच्च संवर्धित युरेनियमचा साठा आहे.
युद्धाची पार्श्वभूमी काय?
गेल्या काही वर्षांपासून इराणच्या अणु कार्यक्रमाबाबत अमेरिका आणि इस्रायल सातत्याने चिंता व्यक्त करत आहेत. इराणने आपला अणुऊर्जा कार्यक्रम शांततापूर्ण उद्देशांसाठी असल्याचे सांगितले असले तरी पश्चिमी देशांना त्यावर संशय आहे.
विशेषतः दोन मुद्दे या संघर्षाचे केंद्र आहेत.
इराणचा अणवस्त्र कार्यक्रम
बॅलेस्टिक मिसाईल कार्यक्रम
इस्रायल आणि अमेरिकेच्या मते, जर इराणने अण्वस्त्र विकसित केले तर मध्यपूर्वेतील सामरिक संतुलन पूर्णपणे बदलू शकते. याच कारणामुळे दोन्ही देशांनी इराणविरुद्ध कठोर भूमिका घेतली आहे.
प्रचंड हवाई हल्ले
युद्ध सुरू झाल्यानंतर इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणवर मोठ्या प्रमाणात हवाई हल्ले केले. आधुनिक फायटर जेट्स आणि अचूक मार्गदर्शित क्षेपणास्त्रांचा वापर करून अनेक लष्करी तळ लक्ष्य करण्यात आले.
या हल्ल्यांमुळे इराणमधील अनेक शहरे प्रभावित झाली आहेत. राजधानी तेहरानसह अनेक भागांमध्ये इमारती, लष्करी तळ आणि औद्योगिक प्रकल्पांचे नुकसान झाल्याच्या बातम्या समोर आल्या आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, सध्या इराणच्या हवाई क्षेत्रावर मोठ्या प्रमाणात इस्रायल आणि अमेरिकेचे नियंत्रण आहे.
इराणचा प्रतिहल्ला
हवाई हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून इराणनेही मोठ्या प्रमाणात क्षेपणास्त्र प्रहार केले आहेत. इराणने इस्रायलमधील काही लष्करी ठिकाणे तसेच मध्यपूर्वेतील अमेरिकन लष्करी तळांना लक्ष्य केले. आखाती प्रदेशातील काही देशांमधील अमेरिकन तळांवरही हल्ल्याचे प्रयत्न झाले. या प्रहारांमुळे संपूर्ण मध्यपूर्वेतील सुरक्षा परिस्थिती अधिकच तणावपूर्ण झाली आहे.
अजूनही इराणकडे मजबूत पत्ता?
लष्करी दृष्टिकोनातून पाहता इराणचे नुकसान मोठे असले तरी त्यांच्या हातात अजूनही एक मोठा सामरिक पत्ता आहे. तो म्हणजे उच्च संवर्धित युरेनियमचा साठा. तज्ज्ञांच्या मते, इराणकडे सुमारे ४५० किलोग्रॅम ६० टक्के संवर्धित युरेनियम असल्याचे मानले जाते. हा साठा अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.
कारण ६० टक्के संवर्धित युरेनियम तुलनेने कमी वेळात ९० टक्क्यांपर्यंत वाढवता येऊ शकतो. आणि ९० टक्के संवर्धन हे अण्वस्त्र तयार करण्यासाठी आवश्यक पातळी मानली जाते. याच कारणामुळे अमेरिका आणि इस्रायल या साठ्याकडे अत्यंत गंभीरपणे पाहत आहेत.
विशेष लष्करी कारवाईचा विचार
माध्यमांच्या वृत्तांनुसार, या युरेनियम साठ्याचा ताबा मिळवण्यासाठी अमेरिका आणि इस्रायल एक विशेष लष्करी ऑपरेशन करण्याचा विचार करत आहेत.
अमेरिकन मीडिया संस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार या मिशनमध्ये दोन्ही देशांच्या विशेष दलांचा वापर केला जाऊ शकतो. या ऑपरेशनमध्ये सैनिकांना थेट इराणच्या भूमीत प्रवेश करावा लागू शकतो.
भूमिगत अणुस्थळांचे आव्हान
इराणने आपल्या अणुऊर्जा प्रकल्पांना अत्यंत सुरक्षित पद्धतीने तयार केले आहे. अनेक ठिकाणे जमिनीखाली खोलवर बांधलेली आहेत. त्यामुळे केवळ हवाई हल्ल्यांनी ही ठिकाणे पूर्णपणे नष्ट करणे कठीण आहे. यामुळेच विशेष लष्करी कारवाईचा पर्याय विचारात घेतला जात आहे. या मिशनमध्ये सैनिकांना त्या भूमिगत ठिकाणांपर्यंत पोहोचून युरेनियमचा साठा ताब्यात घ्यावा लागेल.
निर्णय अजून बाकी
हे ऑपरेशन कोण करणार याबाबत अद्याप स्पष्टता नाही.
तीन पर्याय चर्चेत असल्याचे सांगितले जाते.
केवळ अमेरिका कारवाई करेल
इस्रायल स्वतंत्रपणे कारवाई करेल
किंवा दोन्ही देश संयुक्त कारवाई करतील
या निर्णयावर पुढील काही दिवसांत शिक्कामोर्तब होण्याची शक्यता आहे.
अमेरिकेची भूमिका
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले आहे की इराणला अण्वस्त्र विकसित करू दिले जाणार नाही. त्यांच्या मते, जर इराणकडे अण्वस्त्र आले तर मध्यपूर्वेत गंभीर अस्थिरता निर्माण होऊ शकते.
परराष्ट्र मंत्र्यांचे विधान
अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री Marco Rubio यांनीही अलीकडेच अमेरिकन काँग्रेससमोर या विषयावर माहिती दिली. ते म्हणाले की इराणमधील उच्च संवर्धित युरेनियमचा प्रश्न अत्यंत गंभीर आहे. त्यांच्या मते, “त्या साठ्याचा ताबा मिळवण्यासाठी कुणीतरी तिथे जाऊन कारवाई करावी लागेल.”
मोठ्या संघर्षाची भीती
तज्ज्ञांच्या मते, जर जमीनिवरची लष्करी कारवाई सुरू झाली तर हा संघर्ष आणखी मोठा होऊ शकतो. कारण इराणकडे मोठी लष्करी क्षमता आहे आणि त्यांचे अनेक प्रादेशिक मित्रदेशही आहेत. या युद्धाचा परिणाम संपूर्ण मध्यपूर्वेच्या राजकारणावर होऊ शकतो.
जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
या संघर्षामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे. मध्यपूर्व हा जगातील तेल पुरवठ्याचा महत्त्वाचा प्रदेश आहे. जर संघर्ष वाढला तर तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होऊ शकते. याचा परिणाम भारतासह अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेवर होऊ शकतो.
पुढे काय होणार?
सध्या परिस्थिती अत्यंत तणावपूर्ण आहे. हवाई हल्ले आणि क्षेपणास्त्र प्रहार सुरू असले तरी पुढील टप्पा अधिक निर्णायक ठरू शकतो. mजर अमेरिका आणि इस्रायलने इराणच्या भूमीत विशेष लष्करी कारवाई केली, तर या संघर्षाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलू शकते.
इराण-अमेरिका-इस्रायल संघर्ष हा केवळ तीन देशांमधील युद्ध नाही, तर तो जागतिक सामरिक समीकरणांशी जोडलेला आहे. इराणचे नुकसान मोठे असले तरी त्यांच्याकडे असलेला उच्च संवर्धित युरेनियमचा साठा हा या संघर्षातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा ठरला आहे.
याच कारणामुळे अनेक विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की अंतिम बाजी अजूनही इराणच्या हातात असू शकते. पुढील काही दिवसांत या युद्धाची दिशा ठरणार असून जगाचे लक्ष सध्या मध्यपूर्वेकडे लागले आहे.
read also:https://ajinkyabharat.com/changed-religion-for-love-spent-10-years-being-cheated-by-the-world/
