Explained : स्वदेशी एअर डिफेन्स मिशन ‘सुदर्शन चक्र’ आर्यन डोम आणि THAAD पेक्षा किती शक्तिशाली? किती लाख कोटींचा खर्च येणार?
सुदर्शन चक्र हा भारताचा स्वदेशी एअर डिफेन्स मिशन आहे, जो देशाच्या हवाई आणि अवकाश संरक्षणासाठी तयार केला जात आहे. ऑपरेशन सिंदूरमध्ये मिळालेल्या अनुभवावरून आणि पाकिस्तान व चीन सारख्या आघाडीच्या देशांकडून येणाऱ्या धोका लक्षात घेऊन भारताने या मिशनची संकल्पना राबवली आहे. सुदर्शन चक्र हे जमिनीपासून आकाश आणि समुद्रापर्यंत एक अभेद्य सुरक्षा कवच निर्माण करेल.
ही सिस्टिम प्रहार आणि संरक्षण दोन्ही कामे करेल, ज्यात बॅलेस्टिक मिसाइल, क्रूझ मिसाइल, हायपरसोनिक वेपन, ड्रोन आणि शत्रूच्या फायटर जेट्सचा सामना करण्याची क्षमता असेल. स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित असल्यामुळे भारताची संरक्षण क्षमता आत्मनिर्भर बनेल. या मिशनअंतर्गत तयार होणारी सिस्टीम ढाल आणि तलवार म्हणून कार्य करेल, ज्यामुळे देशाला हवाई आक्रमणापासून पूर्ण सुरक्षा मिळेल. अंदाजे ₹1.3 लाख कोटी ते ₹1.7 लाख कोटी खर्च या प्रकल्पासाठी अपेक्षित आहे. सुदर्शन चक्र हा भारताच्या संरक्षण क्षेत्रात मोठा टप्पा मानला जातो आणि भविष्यात देशाच्या हवाई सुरक्षेत क्रांतिकारी बदल घडवून आणेल.
आजच्या बदलत्या जागतिक परिस्थितीत युद्धाचं स्वरूप पूर्णपणे बदललं आहे. आता युद्ध हे केवळ सैन्य विरुद्ध सैन्य राहिलेलं नाही, तर ते हवाई हल्ले, ड्रोन युद्ध, बॅलेस्टिक मिसाइल, हायपरसॉनिक शस्त्रे आणि सायबर वॉरफेअर यांच्या भरवशावर लढलं जातं. अशा वेळी एअर डिफेन्स सिस्टिम एखाद्या देशासाठी जीवनरेषेसारखी ठरते.
Related News
Ajit Doval Mission : धक्कादायक युद्धतणावात भारताचा ‘धुरंधर’ NSA अजित डोवाल महत्त्वाच्या सुपर मिशनवर – जाणून घ्या 10 मोठे संकेत
लक्झरी घड्याळांपासून लेदर वस्तू आणि अत्यावश्यक औषधांपर्यंत: काय स्वस्त होणार आणि काय महागणार?
लक्झरी घड्याळांपासून लेदर वस्तू आणि अत्यावश्यक औषधांपर्यंत: काय स्वस्त होणार आणि काय महागणार?
Iran vs US : धोकादायक संघर्षाचे 7 संकेत, अमेरिकेच्या महाशक्तीने इराणची घातक घेराबंदी
भारताची अर्थव्यवस्था : येत्या 20 वर्षांत जगात पहिल्या क्रमांकावर!
पहलगाम हल्ल्याचा सूत्रधार Saifullah कसूरीचा खळबळजनक 1 खुलासा
AMCA Project ला वेग: DRDO कडून 1 मोठी गुडन्यूज, चीन-पाकिस्तानची वाढणार चिंता
“Operation Sindoor 2: पाकिस्तानच्या लष्करप्रमुखावर थेट कारवाई करण्याची हिंमत!”
5 Positive Updates: शारंग तोफ – ऑपरेशन सिंदूरमध्ये वापरलेल्या तोफेचं नवीन अपग्रेडेड व्हर्जन
ऑपरेशन सिंदूर: पाकिस्तानमध्ये घाबरून बंकरमध्ये लपलेल्या राष्ट्रपतीचा धक्कादायक खुलासा
Devendra Fadnavis : Satara ड्रग्स प्रकरणात एकनाथ शिंदेंवर आरोपांवर दिलं 1 स्पष्ट उत्तर
ऑपरेशन सिंदूरवरून तापले महाराष्ट्राचे राजकारण, शिंदे यांनी काँग्रेसच्या विधानांचा निषेध केला
याच पार्श्वभूमीवर भारताने सुरू केलेलं ‘मिशन सुदर्शन चक्र’ हे आतापर्यंतचं भारताचं सर्वात महत्त्वाकांक्षी संरक्षण प्रकल्प मानलं जात आहे. पाकिस्तान आणि चीन या दोन्ही आघाड्यांवरून निर्माण होणाऱ्या हवाई धोक्यांचा एकाचवेळी मुकाबला करण्यासाठी ही सिस्टिम विकसित केली जात आहे.
ऑपरेशन सिंदूरनंतर एअर डिफेन्सचं वाढलेलं महत्त्व
काही महिन्यांपूर्वी पाकिस्तान समर्थित दहशतवाद्यांनी काश्मीरमधील पहलगाममध्ये निर्दोष पर्यटकांवर हल्ला केला. त्यानंतर भारताने सुरू केलेलं ‘ऑपरेशन सिंदूर’ हे प्रत्यक्षात एक मर्यादित युद्धच होतं. भारताने पाकिस्तान आणि पीओकेमधील दहशतवादी तळांवर जोरदार एअर स्ट्राईक केली. पाकिस्तानने प्रत्युत्तर देण्याचा प्रयत्न केला, मात्र भारताकडे असलेल्या S-400 एअर डिफेन्स सिस्टिममुळे पाकिस्तानचा एकही हवाई हल्ला यशस्वी होऊ शकला नाही.
या घटनेने एक गोष्ट स्पष्ट झाली भविष्यातील युद्ध जिंकायचं असेल तर मजबूत एअर डिफेन्स सिस्टिम अत्यावश्यक आहे.
भारत दोन आघाड्यांवर तयार
भारताच्या सीमेला एकीकडे पाकिस्तान तर दुसरीकडे चीन आहे.
पाकिस्तान सतत कुरापती काढतो
चीन लडाख आणि अरुणाचल प्रदेशात आक्रमक हालचाली करत असतो
या दोन्ही देशांकडे:
बॅलेस्टिक मिसाइल
हायपरसॉनिक मिसाइल
प्रगत ड्रोन
स्टेल्थ फायटर जेट्स
अशा वेळी भारताला केवळ संरक्षणासाठी नव्हे तर आक्रमणासाठीही सक्षम एअर डिफेन्स सिस्टिम हवी आहे. यासाठीच भारताने ‘मिशन सुदर्शन चक्र’ हा ऐतिहासिक निर्णय घेतला.
मिशन सुदर्शन चक्र म्हणजे नेमकं काय?
‘सुदर्शन चक्र’ हा भगवान श्रीकृष्णाचा दिव्य अस्त्र मानला जातो
जो संरक्षण आणि संहार दोन्ही कार्य एकाचवेळी करतो.
ह्याच संकल्पनेवर भारताचं मिशन आधारित आहे.
ही सिस्टिम:
जमिनीवरून होणारे हल्ले
आकाशातून येणारे फायटर जेट्स
समुद्रातून डागली जाणारी मिसाइल
अवकाशातून येणारे हायपरसॉनिक शस्त्रे
हे सर्व एकाच वेळी ओळखून नष्ट करण्याची क्षमता ठेवते.
सुदर्शन चक्र कसं काम करणार?
ही सिस्टिम Multi-Layered Air Defence Shield असेल, म्हणजे:
लाँग रेंज लेयर –
1500+ किलोमीटरवरून येणाऱ्या धोक्याचा शोधमिड रेंज लेयर –
400-800 किमीपर्यंत बॅलेस्टिक मिसाइल, फायटर जेट्स रोखणेशॉर्ट रेंज लेयर –
ड्रोन, क्रूज मिसाइल आणि UAV नष्ट करणेस्पेस लेयर –
अवकाशातून येणाऱ्या हल्ल्याची ओळख
ही सिस्टिम:
AI आधारित रडार
उपग्रह ट्रॅकिंग
रिअल टाइम डेटा शेअरिंग
सेकंदभरात निर्णय घेणारी प्रणाली
अशा अत्याधुनिक तंत्रज्ञानावर काम करेल.
‘ढाल’ आणि ‘तलवार’ – दोन्ही भूमिका
भारताचे चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ
जनरल अनिल चौहान
यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले आहे की: “मिशन सुदर्शन चक्र ही केवळ संरक्षणाची ढाल नाही, तर ती शत्रूचा नाश करणारी तलवार सुद्धा असेल.”
म्हणजेच:
हल्ला रोखणार
आणि गरज पडल्यास प्रत्युत्तरही देणार
आर्यन डोम म्हणजे काय?
आयरन डोम
ही इस्रायलची एअर डिफेन्स सिस्टिम आहे.
70 ते 150 किमी रेंज
रॉकेट, ड्रोन, शॉर्ट रेंज मिसाइल थांबवते
गाझा युद्धात अत्यंत प्रभावी ठरली
मात्र:
ही फक्त शॉर्ट रेंज डिफेन्स सिस्टिम आहे
बॅलेस्टिक मिसाइल किंवा हायपरसॉनिक वेपन रोखण्यात मर्यादित
THAAD म्हणजे काय?
THAAD
अमेरिका विकसित सिस्टिम
बॅलेस्टिक मिसाइल हवेतच नष्ट करते
200 किमी उंचीपर्यंत कार्यक्षमता
मात्र:
फार महाग
पूर्ण संरक्षण कवच देणारी सिस्टिम नाही
S-400 आणि सुदर्शन चक्र यातील फरक
S-400
S-400 ही अत्यंत शक्तिशाली सिस्टिम आहे
भारताकडे सध्या 3 स्क्वॉड्रन कार्यरत
लांब पल्ल्याचे फायटर जेट, ड्रोन, मिसाइल रोखते
पण S-400:
परदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित
पूर्ण भारत कव्हर करणारी नाही
तर सुदर्शन चक्र:
पूर्ण स्वदेशी
जमीन-आकाश-अवकाश तिन्ही स्तर एकत्र
AI आधारित
पूर्ण भारतासाठी सुरक्षा कवच
किती लाख कोटींचा खर्च येणार?
‘इंडिया डिफेन्स रिसर्च विंग’ च्या रिपोर्टनुसार:
मिशन सुदर्शन चक्रचा एकूण खर्च:
₹1,30,000 कोटी ते ₹1,70,000 कोटी
हा खर्च पुढील 8 ते 10 वर्षांत टप्प्याटप्प्याने केला जाणार आहे.
भारत का करत आहे एवढी मोठी गुंतवणूक?
कारण:
चीनकडे हायपरसॉनिक मिसाइल
पाकिस्तानकडे बॅलेस्टिक मिसाइल
युद्धाचं स्वरूप पूर्ण बदललंय
भविष्यात ड्रोन स्वार्म अटॅक वाढणार
सायबर-हवाई युद्ध एकत्र होणार
या सगळ्या धोक्यांना सामोरे जाण्यासाठी सुदर्शन चक्र अपरिहार्य आहे.
आत्मनिर्भर भारत आणि संरक्षण क्षेत्र
नरेंद्र मोदी
यांनी स्वातंत्र्य दिनी स्पष्ट सांगितलं: “भारत आता संरक्षणामध्ये आत्मनिर्भर बनेल. परदेशावर अवलंबून राहणार नाही.”
मिशन सुदर्शन चक्र:
DRDO
ISRO
भारत इलेक्ट्रॉनिक्स
HAL
या सगळ्या संस्थांच्या संयुक्त प्रयत्नातून विकसित केलं जात आहे.
ड्रोन, फायटर जेट, मिसाइल – सगळ्यांवर एकच उत्तर
सुदर्शन चक्र:
बॅलेस्टिक मिसाइल नष्ट करेल
क्रूझ मिसाइल पाडेल
ड्रोन स्वार्म उध्वस्त करेल
फायटर जेट्सवर नजर ठेवेल
हायपरसॉनिक वेपनही अडवेल
एकाच वेळी 1000 हून अधिक टार्गेट्स ट्रॅक करण्याची क्षमता असण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
भारतासाठी काय बदलणार?
पाकिस्तान आणि चीन दोघांच्याही हवाई हल्ल्याची भीती कमी
भारतावर थेट हवाई युद्ध लादणं जवळपास अशक्य
सर्जिकल स्ट्राईक, एअर स्ट्राईक करताना अधिक आत्मविश्वास
जागतिक स्तरावर भारताचं संरक्षण सामर्थ्य वाढणार
भारत जगातल्या टॉप 3 एअर डिफेन्स राष्ट्रांत?
सध्या:
अमेरिका
रशिया
इस्रायल
हे देश एअर डिफेन्समध्ये आघाडीवर आहेत.
सुदर्शन चक्र पूर्ण झाल्यावर भारत या टॉप 3 मध्ये थेट प्रवेश करू शकतो.
‘मिशन सुदर्शन चक्र’ हे केवळ एक संरक्षण प्रकल्प नाही,
तर भारताच्या सामरिक धोरणातील ऐतिहासिक क्रांती आहे.
आर्यन डोमपेक्षा व्यापक
THAAD पेक्षा स्वस्त आणि सर्वसमावेशक
S-400 पेक्षा अधिक प्रगत
येणाऱ्या दशकात भारताची संरक्षणव्यवस्था पूर्णतः अभेद्य कवचात बदलणार आहे.
read also: https://ajinkyabharat.com/rbis-big-change-for-home-loan-borrowers-by-2025/
