राष्ट्रवादी विलीनीकरणाला पूर्णविराम? जयंत पाटील यांचं स्पष्ट विधान
राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या दोन गटांच्या विलीनीकरणाच्या चर्चेला अखेर पूर्णविराम मिळाला का? गेल्या काही दिवसांपासून राज्याच्या राजकीय वर्तुळात याच प्रश्नाची जोरदार चर्चा रंगली होती. उपमुख्यमंत्री Ajit Pawar यांच्या अकस्मात निधनानंतर या चर्चेला आणखी वेग आला होता. मात्र आता Jayant Patil यांनी दिलेल्या एका स्पष्ट विधानामुळे या चर्चेवर मोठा पडदा पडल्याचे चित्र दिसत आहे.
पार्श्वभूमी : दोन राष्ट्रवादी, एकच वारसा
Nationalist Congress Party (NCP) मध्ये झालेल्या फुटीनंतर पक्ष दोन गटांत विभागला गेला—एक गट Sharad Pawar यांच्या नेतृत्वाखाली आणि दुसरा Ajit Pawar यांच्या नेतृत्वाखाली. या फुटीनंतर राज्यातील राजकारणात मोठी उलथापालथ झाली. कार्यकर्ते, पदाधिकारी आणि मतदार यांच्यात संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाले.
दोन्ही गटांकडून सुरुवातीला एकमेकांवर टीका-प्रत्युत्तरे सुरू होती. मात्र काळ जसजसा पुढे सरकत गेला, तसतशी ‘पुन्हा एकत्र येण्याची’ शक्यता चर्चेत येऊ लागली. विशेषतः अजित पवार आणि शरद पवार यांच्यातील कौटुंबिक आणि राजकीय नातेसंबंध लक्षात घेता, विलीनीकरण अशक्य नाही, असे अनेकांचे मत होते.
विलीनीकरणाच्या चर्चेला वेग कसा आला?
अजित पवार हयात असताना त्यांनी दोन्ही गट पुन्हा एकत्र यावेत, अशी इच्छा व्यक्त केली होती, असा दावा शरद पवार गटातील काही नेत्यांकडून करण्यात आला होता. काही बैठका झाल्याच्याही चर्चा होत्या. १२ फेब्रुवारी रोजी विलीनीकरणाची घोषणा होणार होती, असा दावाही समोर आला होता.
मात्र अजित पवार गटातील नेत्यांनी या दाव्यांवर अधिकृत प्रतिक्रिया देण्याचे टाळले. उपमुख्यमंत्री आणि पक्षाच्या प्रमुख नेत्या Sunetra Pawar यांनीही याबाबत मौन बाळगले होते. त्यामुळे विलीनीकरणाच्या चर्चेला एक प्रकारे गूढतेची किनार लाभली होती.
अजित पवारांच्या निधनानंतरचे राजकीय समीकरण
अजित पवार यांच्या अचानक निधनाने राज्याच्या राजकारणात मोठी पोकळी निर्माण झाली. त्यांच्या जाण्यानंतर पक्षाच्या नेतृत्वाचा प्रश्न, भविष्यातील दिशा आणि संभाव्य आघाड्या यावर चर्चा सुरू झाली. याच पार्श्वभूमीवर दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेस पुन्हा एकत्र येणार का, हा प्रश्न अधिक तीव्र झाला.
शरद पवार गटातील काही नेत्यांनी माध्यमांशी बोलताना “अजितदादांची इच्छा होती” असे विधान करत विलीनीकरणाची शक्यता जिवंत ठेवली. मात्र समोरच्या गटाकडून ठोस प्रतिसाद न आल्याने ही चर्चा केवळ एकतर्फी असल्याची टीकाही झाली.
जयंत पाटील यांचे स्पष्ट विधान
या सर्व चर्चांना आता विराम देत जयंत पाटील यांनी अत्यंत स्पष्ट शब्दांत भूमिका मांडली. त्यांनी सांगितले “विलीनीकरणाची चर्चा आता पूर्णपणे थांबलेली आहे. ज्यांच्यासोबत चर्चा सुरू होती, ते नेते आता हयात नाहीत. त्यामुळे आत्ता दोन्ही पक्षांचं विलीनीकरण होणार नाही.”
या एका वाक्याने राजकीय वर्तुळात खळबळ उडाली. कारण आतापर्यंत विलीनीकरणाबाबत संभ्रमाचे वातावरण होते; कोणीही थेट नकार देत नव्हते. मात्र जयंत पाटील यांच्या विधानाने परिस्थिती अधिक स्पष्ट झाली आहे.
‘अजितदादा’ केंद्रस्थानी होते का?
जयंत पाटील यांच्या विधानातून एक गोष्ट स्पष्ट होते—विलीनीकरणाच्या चर्चेचे केंद्रबिंदू अजित पवार होते. त्यांच्या पुढाकारामुळेच चर्चा सुरू झाली होती, असे त्यांनी सूचित केले.
यावरून असे दिसते की, अजित पवारांच्या अनुपस्थितीत दोन्ही गटांमध्ये तितकीच राजकीय इच्छाशक्ती उरलेली नाही. नेतृत्वातील बदल आणि सध्याची राजकीय समीकरणे पाहता, तातडीने एकत्र येण्याची शक्यता कमी असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
कार्यकर्त्यांमध्ये संभ्रम
दोन्ही गटांतील कार्यकर्त्यांमध्ये मात्र अजूनही संभ्रम आहे. अनेक कार्यकर्त्यांना ‘राष्ट्रवादी’ हा एकच ब्रँड हवा असल्याचे मत आहे. विभागणीमुळे स्थानिक पातळीवर संघटनात्मक अडचणी निर्माण झाल्याचेही काही जणांचे म्हणणे आहे.
मात्र नेतृत्वस्तरावर ठोस निर्णय न झाल्यास तळागाळातील भावना प्रत्यक्षात उतरणे कठीण ठरते. जयंत पाटील यांच्या विधानानंतर कार्यकर्त्यांना स्पष्ट संदेश मिळाला असला, तरी भविष्यात परिस्थिती बदलू शकते का, हा प्रश्न कायम आहे.
इतर पक्षांची भूमिका
राज्यातील इतर राजकीय पक्षही या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. राष्ट्रवादी काँग्रेसचे दोन गट एकत्र आले असते, तर अनेक मतदारसंघांतील समीकरणे बदलली असती. त्यामुळे जयंत पाटील यांनी “इतर पक्षांनाही हे माहिती झालं आहे” असे म्हटल्याने, राजकीय चर्चांना नवे वळण मिळाले आहे.
पुढे काय?
सध्याच्या घडीला विलीनीकरणाचा विषय ‘थंडबस्त्यात’ गेला असल्याचे चित्र आहे. मात्र राजकारणात कोणतीही गोष्ट कायमस्वरूपी नसते. परिस्थिती, नेतृत्व आणि निवडणुकांचे गणित यानुसार निर्णय बदलू शकतात.
Sharad Pawar यांची राजकीय शैली पाहता, ते दीर्घकालीन रणनीती आखण्यात पारंगत मानले जातात. दुसरीकडे अजित पवार गटालाही स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्याची संधी आहे. त्यामुळे दोन्ही गट सध्या स्वतंत्र मार्गाने पुढे जातील, असे संकेत मिळत आहेत.
एकूणच, राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या दोन गटांच्या विलीनीकरणाच्या चर्चेला सध्या तरी पूर्णविराम मिळाल्याचे स्पष्ट झाले आहे. जयंत पाटील यांच्या एका ठाम विधानाने अनेक दिवसांपासून सुरू असलेल्या अटकळींना विराम मिळाला आहे.
अजित पवार यांच्या अनुपस्थितीत विलीनीकरणाची प्रक्रिया पुढे नेणे शक्य नाही, असे स्पष्ट संकेत देण्यात आले आहेत. मात्र भविष्यातील राजकीय घडामोडी, आगामी निवडणुका आणि बदलती समीकरणे पाहता हा विषय पुन्हा कधी चर्चेत येईल, हे सांगता येत नाही.
सध्या तरी राष्ट्रवादी काँग्रेसचे दोन्ही गट स्वतंत्रपणे राजकीय वाटचाल करणार, हे निश्चित मानले जात आहे. राज्याच्या राजकारणात पुढे काय घडते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
