2000 उंट, 4000 घोडे, 8000 सैनिक… 16 वर्षांची मेहनत आणि बॉक्स ऑफिसवर इतिहास घडवणारा ‘मुगल-ए-आजम’
मुगल-ए-आजम’ हा भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वात भव्य आणि ऐतिहासिक चित्रपटांपैकी एक मानला जातो. 1960 मध्ये प्रदर्शित झालेला हा चित्रपट प्रेमकथा आणि इतिहास यांचा अप्रतिम संगम आहे. दिग्दर्शक के. आसिफ यांनी हा चित्रपट अतिशय भव्य पद्धतीने साकारला होता. या चित्रपटाच्या निर्मितीसाठी तब्बल 16 वर्षांचा कालावधी लागला. चित्रपटाचे बजेट त्या काळात सुमारे 1.5 कोटी रुपये होते, परंतु त्याने बॉक्स ऑफिसवर 10 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त कमाई केली.
चित्रपटात दिलीप कुमार, मधुबाला आणि पृथ्वीराज कपूर यांच्या दमदार अभिनयामुळे प्रेक्षक मंत्रमुग्ध झाले होते. विशेषतः Pyar Kiya To Darna Kya हे गाणे आजही लोकप्रिय आहे. या गाण्याचे शब्द कवी शकील बदायुनी यांनी तब्बल 105 वेळा सुधारून लिहिले होते आणि संगीत दिग्दर्शन नौशाद यांनी केले होते.
या चित्रपटातील भव्य सेट, युद्ध दृश्ये आणि वेशभूषा प्रेक्षकांसाठी विशेष आकर्षण ठरली. युद्ध दृश्यांसाठी हजारो सैनिक, उंट आणि घोडे वापरण्यात आले होते. लता मंगेशकर यांनी काही गाणी अनोख्या पद्धतीने रेकॉर्ड केली होती. चित्रपटाला अनेक पुरस्कार मिळाले आणि तो भारतीय सिनेमाचा सुवर्णमय इतिहास मानला जातो. आजही हा चित्रपट प्रेक्षकांच्या मनात जिवंत आहे.
भारतीय चित्रपटसृष्टीत काही चित्रपट केवळ मनोरंजनापुरते मर्यादित राहत नाहीत, तर ते इतिहासाचा भाग बनतात. अशाच चित्रपटांपैकी एक म्हणजे मुगल-e-Azam. भव्य सेट, दमदार अभिनय, उत्कृष्ट संगीत आणि ऐतिहासिक कथानक यामुळे हा चित्रपट आजही भारतीय सिनेमाच्या इतिहासातील मैलाचा दगड मानला जातो. या चित्रपटाच्या निर्मितीसाठी तब्बल 16 वर्षांचा कालावधी लागला होता, ही गोष्ट अनेकांना आश्चर्यचकित करणारी आहे.
भव्यता आणि मेहनतीचा अद्भुत संगम
दिग्दर्शक के. आसिफ यांनी या चित्रपटाची निर्मिती अत्यंत भव्य स्वरूपात केली. चित्रपटाचे शूटिंग 1944 मध्ये सुरू झाले आणि 1960 मध्ये तो प्रदर्शित झाला. या दीर्घ निर्मिती प्रक्रियेमुळे चित्रपटसृष्टीत ‘मुगल-ए-आजम’ हा एक वेगळाच मानदंड निर्माण झाला.
सुमारे 1.5 कोटी रुपये बजेटमध्ये तयार झालेल्या या चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर तब्बल 10 कोटी रुपयांहून अधिक कमाई केली. त्या काळात ही कमाई प्रचंड मोठी मानली जात होती. चित्रपटातील भव्य सेट, लष्करी दृश्ये आणि ऐतिहासिक वातावरण प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध करणारे ठरले.
प्रेक्षकांची प्रचंड क्रेझ
दिलीप कुमार, मधुबाला आणि पृथ्वीराज कपूर यांच्या दमदार अभिनयामुळे चित्रपटाला वेगळी ओळख मिळाली. प्रेक्षक चित्रपट पाहण्यासाठी दोन-दोन दिवस आधी तिकिटांसाठी रांगेत उभे राहत असत.
माहितीनुसार, काही ठिकाणी तिकीट खरेदीसाठी लागणारी रांग तब्बल 5 किलोमीटरपर्यंत पोहोचली होती. विशेष म्हणजे शनिवारपासूनच लोक अॅडव्हान्स बुकिंगसाठी रांगेत उभे राहत आणि सोमवारच्या शोसाठी अनेक जण रस्त्यावर झोपूनही राहत असत. या चित्रपटाची लोकप्रियता त्या काळात अभूतपूर्व होती.
‘प्यार किया तो डरना क्या’ गाण्याची जादू
मुगल-ए-आजम चित्रपटातील सर्वात लोकप्रिय गाण्यांपैकी एक म्हणजे Pyar Kiya To Darna Kya. हे गाणे गीतकार शकील बदायुनी यांनी लिहिले असून ते तयार करण्यासाठी तब्बल 105 वेळा बदल करण्यात आले.
संगीतकार नौशाद यांनी या गाण्याला अंतिम मान्यता दिली. या गाण्याचे चित्रीकरण अत्यंत भव्य सेटवर करण्यात आले होते. लाहोर किल्ल्यातील शीशमहलची प्रतिकृती उभारण्यासाठी दोन वर्षांचा कालावधी लागला आणि सुमारे 15 लाख रुपये खर्च झाला.
या गाण्याच्या ध्वनिमुद्रणाबाबत एक रोचक किस्सा प्रसिद्ध आहे. गायिका लता मंगेशकर यांनी हे गाणे स्टुडिओच्या बाथरूममध्ये रेकॉर्ड केल्याचे सांगितले जाते. त्या काळातील तांत्रिक मर्यादांमुळे अशा प्रकारे रेकॉर्डिंग करावे लागले होते.
वेशभूषा आणि कलात्मकता
चित्रपटातील वेशभूषा अत्यंत आकर्षक होती. कपडे तयार करण्यासाठी दिल्लीतील कुशल शिंपी बोलावण्यात आले होते. तर कढाईचे काम सुरत येथील कारागिरांनी केले. दागिने तयार करण्यासाठी हैदराबादमधील सुवर्णकारांची मदत घेण्यात आली.
मुकुट तयार करण्याचे काम कोल्हापूरमधील कारागिरांनी केले. शस्त्रे राजस्थानमधील लोहारांनी तयार केली, तर जोडे आग्रा येथून मागवण्यात आले होते. या सर्व गोष्टींमुळे चित्रपटाला ऐतिहासिक वास्तवतेचा स्पर्श मिळाला.
युद्ध दृश्यांसाठी प्रचंड तयारी
चित्रपटातील युद्ध दृश्ये अत्यंत वास्तववादी दिसावीत यासाठी मोठ्या प्रमाणात तयारी करण्यात आली होती. या दृश्यांसाठी जवळपास 2000 उंट, 4000 घोडे आणि 8000 सैनिक वापरण्यात आले.
या सैनिकांपैकी काही जवान जयपूर रेजिमेंटमधून घेण्यात आले होते. युद्ध दृश्यांची भव्यता आणि अचूकता यामुळे प्रेक्षक चित्रपटात गुंतून जात.
निर्मात्यावर आलेले आर्थिक संकट
भव्य निर्मितीमुळे दिग्दर्शक के. आसिफ यांच्यावर मोठे कर्ज झाले होते. चित्रपट बनवताना खर्च अपेक्षेपेक्षा खूप वाढला होता. मात्र प्रदर्शित झाल्यानंतर चित्रपटाने इतिहास घडवला.
बॉक्स ऑफिसवर ऐतिहासिक यश
मुगल-e-Azam हा चित्रपट प्रदर्शित होताच सुपरहिट ठरला. सलग 15 वर्षे हा भारतातील सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट राहिला.
चित्रपटाला राष्ट्रीय पुरस्कारांसह तीन फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले. विशेष म्हणजे री-रिलीजच्या वेळीही चित्रपटाची लोकप्रियता कायम राहिली आणि तब्बल 9.17 कोटी तिकिटांची विक्री झाली.
सांस्कृतिक प्रभाव
‘मुगल-ए-आजम’ हा चित्रपट केवळ मनोरंजनापुरता मर्यादित राहिला नाही. भारतीय संस्कृती, इतिहास आणि प्रेमकथेचे उत्कृष्ट मिश्रण या चित्रपटात दिसते. आजही हा चित्रपट भारतीय सिनेमाच्या सुवर्णकाळाचे प्रतीक मानला जातो.
संगीताची जादू
चित्रपटातील संगीत हा मोठा आकर्षणाचा भाग होता. नौशाद यांच्या संगीत दिग्दर्शनामुळे चित्रपटातील प्रत्येक गाणे अजरामर झाले. विशेषतः ‘प्यार किया तो डरना क्या’ हे गाणे आजही लोकप्रिय आहे.
एकूणच मुगल-e-Azam हा चित्रपट भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वात भव्य आणि ऐतिहासिक कलाकृतींपैकी एक आहे. 16 वर्षांची मेहनत, लाखो रुपयांचा खर्च आणि कलाकारांची अप्रतिम कामगिरी यामुळे हा चित्रपट आजही प्रेक्षकांच्या मनात जिवंत आहे.
read also:https://ajinkyabharat.com/west-asia-tension-shigella-concern-increases-worldwide/
