महिनाभर मीठ नाही खाल्ल्यामुळे शरीरात काय बदल होतात?

आजकाल फिटनेस आणि वजन कमी करण्याच्या नावाखाली अनेक नवे ट्रेंड सोशल मीडियावर पाहायला मिळतात. कोणताही वैज्ञानिक आधार न तपासता अनेक जण हे ट्रेंड अक्षरशः डोळे झाकून फॉलो करतात. त्यापैकीच एक ट्रेंड म्हणजे ‘मीठ पूर्णपणे बंद करणे’. वजन नियंत्रणात ठेवण्यासाठी किंवा रक्तदाब कमी करण्यासाठी काही जण महिनोन्‌महिने मीठ खाणे टाळतात. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, ही सवय आरोग्यासाठी अत्यंत धोकादायक ठरू शकते.

अलीकडेच एका तरुण मुलीने वजन आणि बीपी नियंत्रणात ठेवण्यासाठी सलग एक महिना अजिबात मीठ न खाण्याचा निर्णय घेतला. सुरुवातीला तिला हलकेपणा जाणवला, मात्र काही दिवसांतच अशक्तपणा, चक्कर येणे आणि सतत थकवा जाणवू लागला. प्रकृती अधिक बिघडल्यावर डॉक्टरांकडे गेल्यानंतर धक्कादायक सत्य समोर आले—तिच्या शरीरात सोडियमची तीव्र कमतरता निर्माण झाली होती.

मीठ म्हणजेच शरीरासाठी आवश्यक सोडियम

मीठ म्हणजे केवळ चव वाढवणारा घटक नाही, तर ते शरीराच्या अनेक महत्त्वाच्या क्रियांमध्ये अत्यावश्यक भूमिका बजावते. मीठामधील सोडियम आणि क्लोराइड हे दोन मुख्य खनिज घटक वजन  शरीरातील द्रवांचे संतुलन राखण्यास मदत करतात. रक्तदाब नियंत्रित ठेवणे, स्नायूंचे आकुंचन-प्रसरण, मज्जासंस्थेचे सिग्नल आणि पेशींमध्ये पाण्याचे योग्य प्रमाण राखणे यासाठी सोडियम अत्यंत गरजेचे आहे.

महिनाभर मीठ न खाल्ल्यास काय होते?

जर एखाद्या व्यक्तीने सलग एक महिना अजिबात मीठ खाल्ले नाही, तर शरीरात सोडियमची कमतरता निर्माण होऊ शकते. वैद्यकीय भाषेत याला हायपोनाट्रेमिया असे म्हणतात. ही स्थिती हळूहळू गंभीर स्वरूप धारण करू शकते.

सुरुवातीची लक्षणे

सोडियमची कमतरता सुरुवातीला सौम्य लक्षणांद्वारे जाणवते, मात्र त्याकडे दुर्लक्ष केल्यास परिस्थिती गंभीर होऊ शकते.

• सतत अशक्तपणा जाणवणे
• डोकेदुखी
• चक्कर येणे
• थकवा आणि सुस्ती
• थोड्या श्रमातही दम लागणे

अनेक वेळा व्यक्तीला काहीही काम न करता झोप येत राहते, लक्ष केंद्रित करता येत नाही.

स्नायू आणि मज्जातंतूंवर परिणाम

सोडियम हे स्नायू आणि मज्जातंतूंच्या योग्य कार्यासाठी आवश्यक असते. मीठ न घेतल्यामुळे—

• स्नायूंमध्ये पेटके येणे
• हात-पाय सुन्न होणे
• मुंग्या येणे
• शरीरात कळ येणे

अशा तक्रारी वाढू शकतात. काही प्रकरणांमध्ये चालताना तोल जाणे किंवा अचानक अशक्तपणा येण्याचा धोका असतो.

मानसिक आरोग्यावर परिणाम

सोडियमची कमतरता थेट मेंदूच्या कार्यावर परिणाम करते. त्यामुळे

• मानसिक गोंधळ
• स्मरणशक्ती कमी होणे
• निर्णय घेण्यात अडचण
• चिडचिडेपणा
• गंभीर अवस्थेत बेशुद्ध पडणे

अशी लक्षणे दिसू शकतात. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये फिट्स येण्याचा आणि मृत्यूचाही धोका असतो.

रक्तदाब धोकादायकरीत्या कमी होतो

साधारणपणे जास्त मीठ खाल्ल्यामुळे उच्च रक्तदाब वाढतो, हे सर्वांना माहीत आहे. मात्र मीठ पूर्णपणे बंद केल्यास रक्तदाब खूप कमी होऊ शकतो. यामुळे

• चक्कर येणे
• अचानक अशक्तपणा
• उभे राहिल्यावर डोळ्यांसमोर अंधारी येणे

विशेषतः वृद्ध व्यक्ती, गर्भवती महिला आणि कमी रक्तदाबाचा त्रास असलेल्यांसाठी ही स्थिती अधिक धोकादायक ठरू शकते.

पचनसंस्थेवर होणारा परिणाम

मीठामधील क्लोराइड घटक पोटातील हायड्रोक्लोरिक आम्ल तयार करण्यास मदत करतो. हे आम्ल अन्न पचवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असते. मीठ न घेतल्यास

• भूक न लागणे
• मळमळ
• अपचन
• गॅस
• पोट फुगणे

या समस्या उद्भवू शकतात.

डिहायड्रेशनचा धोका

सोडियम शरीरात पाणी टिकवून ठेवण्यास मदत करते. मीठ न घेतल्यामुळे शरीरातील पाणी संतुलन बिघडते आणि डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. त्यामुळे तोंड कोरडे पडणे, लघवी कमी होणे आणि थकवा जाणवू शकतो.

मीठाचे फायदे (योग्य प्रमाणात)

योग्य प्रमाणात मीठ सेवन केल्यास

• रक्तदाब संतुलित राहतो
• स्नायू आणि मज्जासंस्था सुरळीत कार्य करते
• पचनक्रिया सुधारते
• घामावाटे गेलेले मीठ भरून निघते
• इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखले जाते

नैसर्गिक किंवा आयोडीनयुक्त मीठ थायरॉईड ग्रंथीच्या आरोग्यासाठीही आवश्यक असते.

मीठाचे बाह्य उपयोग

मीठ केवळ खाण्यासाठीच नव्हे तर बाह्य उपयोगासाठीही फायदेशीर ठरते.

• मीठ पाण्याच्या गुळण्या केल्यास घसा दुखणे कमी होते
• मीठयुक्त पाण्याने अंघोळ केल्यास त्वचेला आराम मिळतो
• स्नायूंचा ताण कमी होतो

अति मीठही घातक

तज्ज्ञ सांगतात की, मीठाचे फायदे फक्त मर्यादित प्रमाणात घेतल्यासच मिळतात. अति मीठ सेवन केल्यास—

• उच्च रक्तदाब
• हृदयरोग
• मूत्रपिंडाचे विकार
• शरीरात पाणी साठणे

अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात.

मीठ पूर्णपणे सोडणे हे आरोग्यासाठी योग्य नाही. जसे अति मीठ घातक आहे, तसेच अजिबात मीठ न घेणेही शरीरासाठी धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे संतुलित आहारात मर्यादित प्रमाणात मीठाचा समावेश करणे हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे. आहारातील कोणतेही मोठे बदल करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

डिस्क्लेमर : वरील माहिती सर्वसाधारण आरोग्यविषयक स्रोतांवर आधारित आहे. कोणताही आहार बदल करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

read also:https://ajinkyabharat.com/eating-while-watching-mobile-know-its-serious-side-effects/